Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

पाताले सप्तमे चास्ति लिंगं श्रीहाटकेश्वरम् । ब्रह्मणा स्थापितं पार्थ सहस्रयोजनोच्छ्रितम्

Transliteration

pātāle saptame cāsti liṃgaṃ śrīhāṭakeśvaram | brahmaṇā sthāpitaṃ pārtha sahasrayojanocchritam

Translation

اور ساتویں پاتال میں ‘شری ہاٹکیشور’ نام کا لِنگ ہے۔ اے پارتھ! اسے برہما نے قائم کیا، اور وہ ہزار یوجن کی بلندی تک اٹھا ہوا ہے۔

Word by Word

• पाताले: in Pātāla
• पाताले: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सप्तमे: in the seventh (level)
• सप्तमे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (पाताले)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• श्रीहाटकेश्वरम्: (named) Śrī-Hāṭakeśvara
• श्रीहाटकेश्वरम्: Apposition (Nāmadheya/नाम)
• Type: Noun
• Root: श्री + हाटक + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामधेयम्; समासः—तत्पुरुषः (हाटकस्य ईश्वरः) + श्री-उपपद

• ब्रह्मणा: by Brahmā
• ब्रह्मणा: Kartr̥ (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Kriyā-viśeṣaṇa (Predicate adjective/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative) → स्थापयति; क्त → स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि (passive sense), विशेषणम् (लिङ्गम्)

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन

• सहस्रयोजनउच्छ्रितम्: rising a thousand yojanas high
• सहस्रयोजनउच्छ्रितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र + योजन + उच्छ्रित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सहस्र-योजन-परिमाणेन उच्छ्रितम्); विशेषणम् (लिङ्गम्)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) [deduced]

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrīhāṭakeśvara-liṅga

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: In the deepest jeweled cavern of the seventh Pātāla stands the colossal Śrīhāṭakeśvara liṅga, towering unimaginably; Brahmā is shown as the consecrator, while Nāgas and divine attendants surround the sanctum in reverent stillness.

Characters & Entities

• Pātāla
• Śrīhāṭakeśvara
• Śiva (liṅga)
• Brahmā
• Pārtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s presence is not confined to the human world—his liṅga sanctifies even Pātāla, teaching the universality of Śaiva dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śrīhāṭakeśvara-liṅga, located in the seventh Pātāla, established by Brahmā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the verse primarily establishes the sacred site and its divine installation.