Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51
Devanagari script
चतुर्भेदं मासमाहुः पंचभेदं च वत्सरम् । संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः
Transliteration
caturbhedaṃ māsamāhuḥ paṃcabhedaṃ ca vatsaram | saṃvatsarastu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ
Translation
مہینے کو چار حصّوں والا کہا جاتا ہے اور وَتسر (سال) کو پانچ حصّوں والا۔ پہلا ‘سَموَتسر’ ہے، دوسرا ‘پَریوَتسر’ کہلاتا ہے۔
Word by Word
चतुर्-भेदम्fourfold
चतुर्-भेदम्:
Karma (Object complement/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘चत्वारो भेदाः यस्य’ इति (having four divisions)
मासम्month
मासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आहुःthey say
आहुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
पञ्च-भेदम्fivefold
पञ्च-भेदम्:
Karma (Object complement/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पञ्च भेदाः यस्य’ इति (having five divisions)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
वत्सरम्year
वत्सरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
संवत्सरःSaṃvatsara (name of a year)
संवत्सरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिवत्सरःParivatsara (name of a year)
परिवत्सरः:
Karta (Subject complement/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootपरिवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced: Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: A five-spoked wheel labeled Saṃvatsara, Parivatsara, Idvatsara, Anuvatsara, Yuga; a smaller four-part month diagram beside it; a teacher points while students note names.
Characters & Entities
M
māsaV
vatsaraS
SaṃvatsaraP
ParivatsaraFAQs
Time is sacralized through named cycles; recognizing these divisions supports tradition-based observance.
No tīrtha is mentioned.
None; it lists calendrical divisions and year-names.