Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 60

सप्तमश्च ध्रुवे बद्धो वायुर्नाम्ना परावहः । येन संस्थापितं ध्रौव्यं चक्रं चान्यानि भारत

saptamaśca dhruve baddho vāyurnāmnā parāvahaḥ | yena saṃsthāpitaṃ dhrauvyaṃ cakraṃ cānyāni bhārata

اور ساتواں—دھروو سے بندھا ہوا—‘پراواہ’ نامی ہوا ہے۔ اے بھارت! اسی کے ذریعے دھروو مرکز چکر اور دوسرے دائرے بھی اپنے مقررہ نظام میں مضبوطی سے قائم رہتے ہیں۔

saptamaḥthe seventh
saptamaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootsaptama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
caand
ca:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
dhruvein/at Dhruva (the Pole Star)
dhruve:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdhruva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
baddhaḥbound/fastened
baddhaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootbandh (धातु) + kta (क्त) → baddha (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्तान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
vāyuḥVāyu (Wind)
vāyuḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nāmnāby name
nāmnā:
Karaṇa (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘नाम्ना’ = ‘नामेन’ (instrumental: by name)
parāvahaḥParāvaha (name)
parāvahaḥ:
Samānādhikaraṇa (Apposition)
TypeNoun
Rootparāvaha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
yenaby which/through whom
yena:
Karaṇa (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम
saṃsthāpitaṃhas been established/placed
saṃsthāpitaṃ:
Kriyāviśeṣaṇa/Predicate (result state)
TypeAdjective
Rootsam + sthā (धातु) + ṇic (णिच्) + kta (क्त) → saṃsthāpita (कृदन्त)
Formक्तान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘स्थापितम्’
dhrauvyaṃdhruvian/pertaining to Dhruva
dhrauvyaṃ:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootdhrauvya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘ध्रुवसम्बन्धि’ (pertaining to Dhruva)
cakraṃwheel/circle
cakraṃ:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootcakra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
anyāniother (things)
anyāni:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (elliptic: ‘other [things]’)
bhārataO Bhārata
bhārata:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootbhārata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; संबोधन

Lomaharṣaṇa (Sūta), per Māheśvarakhaṇḍa narrative convention

Tirtha: Dhrauvya-cakra (Dhruva-centered sphere)

Type: kshetra

Listener: Bhārata

Scene: A vast celestial wheel centered on Dhruva; the wind-deity Parāvaha appears as a powerful, translucent figure binding the wheel with luminous bands, keeping multiple orbital rings steady.

P
Parāvaha
D
Dhruva
B
Bhārata

FAQs

Stability (dhruvatva) symbolizes steadfast dharma; the cosmos itself is depicted as upheld by sustaining power.

No particular sacred site is referenced in this verse.

None.