Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति । उद्धृत्य पृथिवीच्छायां निर्मलां मण्डलाकृतिः

Transliteration

tulyastayostu svarbhānurbhūtvādhastātprasarpati | uddhṛtya pṛthivīcchāyāṃ nirmalāṃ maṇḍalākṛtiḥ

Translation

ان کے مانند صورت والا سَوربھانو (راہو) نیچے کی سمت رینگتا ہوا چلتا ہے۔ زمین کے سائے کو کھینچ کر وہ صاف، گول منڈل کی طرح دکھائی دیتا ہے۔

Word by Word

• तुल्यः: equal, similar
• तुल्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तयोः: of those two
• तयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक अव्यय (particle: but/indeed)

• स्वर्भानुः: Svarbhānu (Rāhu)
• स्वर्भानुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वर्भानु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having become)

• अधस्तात्: downwards, below
• अधस्तात्: Adhikarana (Locative sense/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अधस्तात् (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• प्रसर्पति: creeps/moves forth
• प्रसर्पति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृप् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-प्र (प्र+सृप्)

• उद्धृत्य: having lifted/raised
• उद्धृत्य: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: उद् + हृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल; (उद्-उपसर्ग)

• पृथिवीच्छायाम्: the Earth's shadow
• पृथिवीच्छायाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी + छाया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (पृथिव्याः छाया)

• निर्मलाम्: pure, clear
• निर्मलाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (छायाम् इति)

• मण्डलाकृतिः: circular form/shape
• मण्डलाकृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मण्डल + आकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष (मण्डल-आकृतिः = circular form)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Grahaṇa-snāna (general tīrtha practice, not a single named site here)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: An eclipse scene: Rāhu as a dark, serpent-headed or asura-like figure gliding beneath Sun/Moon, lifting a smoky Earth-shadow into a perfect circular veil; devotees on a riverbank performing japa with lamps and water vessels.

Characters & Entities

• Svarbhānu (Rāhu)
• Sun
• Moon
• Pṛthivī (Earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Periods of shadow and obscuration are part of cosmic rhythm; dharma counsels steadiness through temporary darkness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; this is an explanatory cosmology verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.