Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

यमाहुर्वासुदेवस्य रूपमात्मानमव्ययम् । वायुपाशैर्ध्रुवे बद्धं सर्वमेतच्च फाल्गुन

Transliteration

yamāhurvāsudevasya rūpamātmānamavyayam | vāyupāśairdhruve baddhaṃ sarvametacca phālguna

Translation

جسے وہ اَبدی آتما کہتے ہیں—وہی واسودیو کا سَروپ ہے—وہی ہوا کے بندھنوں سے دھرو کو باندھ کر اس سب کو تھامے رکھتا ہے، اے پھالگن (ارجن)۔

Word by Word

• यम्: whom/which
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• आहुः: they say/call
• आहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• वासुदेवस्य: of Vāsudeva
• वासुदेवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आत्मानम्: self
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अव्ययम्: imperishable, undecaying
• अव्ययम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (आत्मानम् इति)

• वायुपाशैः: by the bonds/ropes of wind
• वायुपाशैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वायु + पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (वायोः पाशाः)

• ध्रुवे: in/on the fixed point (pole)
• ध्रुवे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• बद्धम्: bound, fastened
• बद्धम्: Karma (Object state/कर्मभाव)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (सर्‍वम्/यम् इत्यस्य भावे)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• फाल्गुन: O Phālguna (Arjuna)
• फाल्गुन: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: फाल्गुन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; संबोधन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced); verse contains an address to Phālguna (Arjuna) from an embedded narrative voice

Skanda Dialogue

Listener: Phālguna (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: Dhruva as a luminous fixed star at the zenith; concentric celestial spheres tethered by translucent wind-bonds; within/behind them a serene Vāsudeva-ātman radiance, while Arjuna (Phālguna) listens in reverent attention.

Characters & Entities

• Vāsudeva
• Dhruva
• Vāyu
• Phālguna (Arjuna)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic stability is ultimately rooted in the imperishable Divine (Vāsudeva); dharma rests on the Eternal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is theological-cosmological.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.