Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 50

Devanagari script

चतुर्वर्गफलावाप्तिं दत्त्वा क्षेत्रस्य संययुः । केचित्स्कंदं प्रशंसंतस्तीर्थमन्ये हरिं परे

Transliteration

caturvargaphalāvāptiṃ dattvā kṣetrasya saṃyayuḥ | kecitskaṃdaṃ praśaṃsaṃtastīrthamanye hariṃ pare

Translation

اس مقدس کھیتر کو دھرم، ارتھ، کام اور موکش—چاروں پرشارتھ کے پھل کی بخشش دے کر وہ روانہ ہو گئے۔ کچھ نے اسکند کی ستوتی کی، کچھ نے تیرتھ کی، اور کچھ نے ہری کی۔

Word by Word

• चतुर्वर्गफलावाप्तिम्: attainment of the fruits of the four aims of life
• चतुर्वर्गफलावाप्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: catur (संख्या-प्रातिपदिक) + varga (प्रातिपदिक) + phala (प्रातिपदिक) + āvāpti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः (चतुर्णां वर्गाणां फलानाम् आवाप्तिः) बहुपद-तत्पुरुष

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √dā (धातु) → dattvā (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• क्षेत्रस्य: of the sacred place/field
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• संययुः: they departed/went together
• संययुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-√yā (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kecit (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• स्कन्दम्: Skanda
• स्कन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: skanda (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्रशंसन्तः: praising
• प्रशंसन्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: pra-√śaṃs (धातु) → praśaṃsant (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle)

• तीर्थम्: the pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tīrtha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• हरिम्: Hari (Viṣṇu)
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: hari (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• परे: others (the rest)
• परे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: para (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

Speaker

Nārada (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed kṣetra associated with Siddhiliṅga

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devas departing after endowing the kṣetra with caturvarga-phala; three groups shown: one praising Skanda, one venerating the tīrtha (water/ghāṭa symbol), one praising Hari (Viṣṇu iconography).

Characters & Entities

• Skanda
• Tīrtha
• Hari (Viṣṇu)
• Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true kṣetra is celebrated as a complete giver of puruṣārthas, and devotion can harmoniously honor Skanda, the place itself, and Hari.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter’s featured kṣetra/tīrtha (contextually tied to Siddhiliṅga and related sacred geography) is praised as bestowing caturvarga-phala.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; it emphasizes the kṣetra’s inherent power to grant the fourfold fruits.