Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

ततः क्षेत्रपतीन्देवाश्चतुःषष्टिं महेश्वरम् । सिद्धेयं नाम क्षेत्रस्य रक्षार्थं निदधुः स्वयम्

Transliteration

tataḥ kṣetrapatīndevāścatuḥṣaṣṭiṃ maheśvaram | siddheyaṃ nāma kṣetrasya rakṣārthaṃ nidadhuḥ svayam

Translation

پھر دیوتاؤں نے خود چونسٹھ مہیشوروں کو کْشیتْرپتی (مقدس میدان کے نگہبان) مقرر کیا، تاکہ ‘سِدّھےیا’ نامی کْشیتْر کی حفاظت ہو۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अनन्तर/हेतुवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• क्षेत्रपतीन्: the lords/guardians of the field (kṣetrapatis)
• क्षेत्रपतीन्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• चतुःषष्टिम्: sixty-four
• चतुःषष्टिम्: विशेषण (Quantifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: चतुःषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (संख्याशब्द), द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; संख्यावाचक

• महेश्वरम्: Maheśvara
• महेश्वरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• सिद्धा: Siddhā
• सिद्धा: सम्बन्ध (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• नाम: by name
• नाम: सम्बन्ध (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामनिर्देशार्थक-अव्यय (particle indicating name: ‘by name’)

• क्षेत्रस्य: of the field/region
• क्षेत्रस्य: सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• रक्षार्थम्: for protection
• रक्षार्थम्: प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; प्रयोजनार्थक-द्वितीया (accusative of purpose)

• निदधुः: they placed/appointed
• निदधुः: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + √धा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• स्वयम्: themselves
• स्वयम्: कर्ता-विशेषण (Emphasis/कर्ता-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वतन्त्रकर्तृवाचक-अव्यय (emphatic: themselves)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheyā-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic mandala over Siddheyā-kṣetra: 64 fierce yet auspicious Mahēśvaras stationed in a ring, each holding trident/drum, facing outward to guard; the liṅga and Devī at the center.

Characters & Entities

• Siddheyā-kṣetra
• Catuḥṣaṣṭi (64) Maheśvaras
• Kṣetrapatis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra is not merely land but a protected spiritual jurisdiction, upheld by divinely appointed guardians to preserve dharma and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Siddheyā-kṣetra (explicitly named).

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse describes divine appointment/establishment of kṣetrapatis; it implies the tradition of honoring kṣetra-guardians at the site.