Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

गंगादिकानि तीर्थानि यानि प्रोचुर्दिवौकसः । इदं यावत्सरस्तावत्सर्वैरत्र समुष्यताम्

gaṃgādikāni tīrthāni yāni procurdivaukasaḥ | idaṃ yāvatsarastāvatsarvairatra samuṣyatām

گنگا وغیرہ کے وہ تمام مقدّس تیرتھ، جن کا ذکر دیوتا کرتے ہیں—جب تک یہ سرور قائم رہے، تب تک وہ سب یہاں اکٹھے رہیں۔

गङ्गादिकानिGanga and other (sacred)
गङ्गादिकानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगङ्गा + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (tīrthāni इति विशेष्यस्य)
तीर्थानिpilgrimage places
तीर्थानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
यानिwhich
यानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम
प्रोचुःdeclared, proclaimed
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
दिवौकसःthe gods (heaven-dwellers)
दिवौकसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिव् + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘दिवि ओकः येषाम्’ (देवाः)
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
यावत्as long as
यावत्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (प्रातिपदिक/अव्ययार्थक)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (as long as)
सरःthe lake
सरः:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तावत्so long
तावत्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (प्रातिपदिक/अव्ययार्थक)
Formअव्यय; तादृश-परिमाणवाचक (so long/that long)
सर्वैःby all (of us)
सर्वैः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
समुष्यताम्let (them) reside
समुष्यताम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + वस् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; विधिलिङ्गार्थे ‘let (them) dwell’

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating divine resolve (deduced)

Tirtha: सर्वतीर्थ-सरस् (गङ्गादि-तीर्थ-समाहार-सरः)

Type: kund

Scene: देवाः सरसः तटे संकल्पं कुर्वन्ति—‘गङ्गादि सर्वतीर्थानि अत्र समुष्यताम्’; सरसि दिव्य-प्रभा, जलमध्ये तीर्थदेवताः सूक्ष्मरूपेण समागच्छन्ति।

G
Gaṅgā
D
Devas
T
Tīrthas

FAQs

A single sanctified place can carry the concentrated merit of many tīrthas when divinely established and faithfully approached.

A lake described in this adhyāya is exalted as a ‘gathering-place of all tīrthas’; the verse highlights Gaṅgā foremost among them.

The implied practice is tīrtha-snāna—bathing in a place where the waters of many holy sites are believed to abide.