Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तत्र स्कंदस्य प्रीत्यर्थं सर्वदेवैर्निनिर्मितम् । सरः सुरम्यं तीर्थानि तत्र ते निदधुस्तथा

Transliteration

tatra skaṃdasya prītyarthaṃ sarvadevairninirmitam | saraḥ suramyaṃ tīrthāni tatra te nidadhustathā

Translation

وہاں اسکند کی خوشنودی کے لیے سب دیوتاؤں نے ایک نہایت دلکش سرور (تالاب) بنایا؛ اور اسی مقام پر انہوں نے تیرتھ (مقدس گھاٹ) بھی قائم کیے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Desha-Kala (Locative sense/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• स्कन्दस्य: of Skanda
• स्कन्दस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन

• प्रीति-अर्थम्: for (his) pleasure
• प्रीति-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थे (‘for the sake of pleasure’)

• सर्व-देवैः: by all the gods
• सर्व-देवैः: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (करण), बहुवचन; कर्मधारयः (‘all the gods’)

• निनिर्मितम्: constructed
• निनिर्मितम्: Karma (Object predicate/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नि + निर्मा/मा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘constructed’; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (सरः इत्यस्य विशेषणम्)

• सरः: a lake
• सरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• सु-रम्यम्: very beautiful
• सु-रम्यम्: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय/उपसर्ग) + रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सरः इत्यस्य विशेषणम्; उपपद-तत्पुरुषः (‘very beautiful’)

• तीर्थानि: sacred fords/holy places
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Desha-Kala (Locative/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम; (देवाः इत्यर्थे)

• निदधुः: placed/established
• निदधुः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + धा (धातु)
• Form: लिट् (perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; ‘placed/established’

• तथा: thus/also
• तथा: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (thus/also)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Deva-nirmita Saras (lake) with established tīrthas (specific names not in the given verse)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A newly formed celestial lake gleams; devas collectively shape its banks and steps; multiple tīrtha markers/ghāṭas appear around it; Skanda is honored at the center, pleased.

Characters & Entities

• Skanda
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine joy (prīti) becomes a cause for manifesting tīrthas—places where devotees can purify themselves and grow in devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A beautiful sacred lake and its tīrthas connected with Skanda are praised; the precise name appears in the broader passage, not in this single verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies tīrtha-creation and installation—preparing a site for future snāna (bathing) and worship.