Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

रजःसंशोधनं कृत्वा नरो रोगैः प्रमुच्यते । प्राप्नोति देहं हार्दं च सुरसद्मानुलेपनात्

Transliteration

rajaḥsaṃśodhanaṃ kṛtvā naro rogaiḥ pramucyate | prāpnoti dehaṃ hārdaṃ ca surasadmānulepanāt

Translation

گرد و آلودگی کو پاک کرنے سے انسان بیماریوں سے آزاد ہو جاتا ہے۔ اور دیویہ دھام (مندر) پر لیپ/تلبیس و تیل ملنے سے وہ محبوب و دلکش بدن بھی پاتا ہے۔

Word by Word

• रजःसंशोधनम्: purification/cleansing of dust/impurity
• रजःसंशोधनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रजः (प्रातिपदिक) + संशोधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रजसः संशोधनम्)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• नरः: a man/person
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• रोगैः: from diseases
• रोगैः: Apadana (Separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: रोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• प्रमुच्यते: is freed/released
• प्रमुच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

• प्राप्नोति: attains
• प्राप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देहम्: a body
• देहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• हार्दम्: beloved/pleasing (dear)
• हार्दम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हार्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (देहम् इति विशेष्यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• सुरसद्मानुलेपनात्: from the anointing/plastering of the divine abode/temple
• सुरसद्मानुलेपनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + सद्मन् (प्रातिपदिक) + अनुलेपन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (सुरसद्मनः अनुलेपनम्)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee cleanses the temple precincts, sweeping away dust, then applies fresh sacred plaster/unguent to the shrine walls while the liṅga sanctum glows softly.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Physical service to sacred space—cleaning and maintaining the temple—becomes a means of purification and well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha; the teaching is general to Śiva’s temple as ‘sura-sadma’.

What ritualistic prescription is mentioned?

Rajaḥ-saṃśodhana (removing dust/cleaning) and anulepana (plastering/anointing the temple structure).