Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 118

Devanagari script

वरुणात्पाशमादाय तेन बद्धा न्यपातयत् । महांकुशेन वायुं च चिरं मूर्ध्नि जघान सः

Transliteration

varuṇātpāśamādāya tena baddhā nyapātayat | mahāṃkuśena vāyuṃ ca ciraṃ mūrdhni jaghāna saḥ

Translation

ورون کا پھندا لے کر، اس نے اسے باندھا اور نیچے گرا دیا۔ اور ایک بڑے آنکس (انکش) سے اس نے ہوا کے دیوتا وایو کے سر پر بار بار وار کیا۔

Word by Word

• वरुणात्: from Varuṇa
• वरुणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान

• पाशम्: noose
• पाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आदाय: having taken
• आदाय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ+दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘आदाय’ = गृहीत्वा (having taken)

• तेन: with that (noose)
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण

• बद्धाः: (they) being bound
• बद्धाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘बद्धाः’ = बद्धाः सन्तः (being bound)

• न्यपातयत्: made (them) fall down
• न्यपातयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+अव+पत् (धातु)
• Form: लङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• महाङ्कुशेन: with a great goad
• महाङ्कुशेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: महाङ्कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः—महान् अङ्कुशः (कर्मधारय); करण

• वायुम्: Vāyu (Wind-god)
• वायुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• मूर्ध्नि: on the head
• मूर्ध्नि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• जघान: struck
• जघान: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘जघान’ = हतवान्/अहनत् (struck/slew)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages

Visual Art Cues

Scene: Tāraka whips out Varuṇa’s noose, ensnares Varuṇa and throws him down; then with a massive elephant-goad (aṅkuśa) he repeatedly strikes Vāyu’s head, the air itself rippling with each blow.

Characters & Entities

• Tāraka
• Varuṇa
• Vāyu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When disorder prevails, even the guardians of elements are constrained—reminding that cosmic balance depends on Dharma, not mere force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.