Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 110
Devanagari script
ततः स्ववंचितं ज्ञात्वा रुद्रेणात्मानमीर्ष्यया । विनदन्सहसाऽधावद्वृषभस्थं महेश्वरम्
Transliteration
tataḥ svavaṃcitaṃ jñātvā rudreṇātmānamīrṣyayā | vinadansahasā'dhāvadvṛṣabhasthaṃ maheśvaram
Translation
پھر جب اس نے جان لیا کہ رودر نے اسے فریب دے کر مات کر دیا ہے، تو تارک حسد آمیز غضب میں دھاڑا اور اچانک بیل پر سوار مہیشور پر جھپٹ پڑا۔
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे: 'तस्मात्/अनन्तरम्' (thereupon/then)
स्ववञ्चितम्his own being deceived / self-deception
स्ववञ्चितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + vañcita (कृदन्त; √vañc (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) 'वञ्चित' = deceived; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य वञ्चितम् = self-deceived/one's own deception)
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√jñā (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) = having known/realized
रुद्रेणby Rudra
रुद्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
ईर्ष्ययाwith jealousy
ईर्ष्यया:
Hetu/Instrument (Cause/करण-हेतु)
TypeNoun
Rootīrṣyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
विनदन्roaring
विनदन्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootvi-√nad (धातु) (वर्तमान कृदन्त शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अर्थः 'गर्जन्/नदन्' (roaring)
सहसाsuddenly
सहसा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsahasā (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = suddenly/quickly
अधावत्ran towards
अधावत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√dhāv (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
वृषभस्थम्seated on the bull
वृषभस्थम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvṛṣabha (प्रातिपदिक) + stha (प्रातिपदिक; √sthā (धातु) से निष्पन्न)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुषः (वृषभे स्थितः = seated on the bull)
महेश्वरम्Maheshvara (Śiva)
महेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmaheśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: Tāraka, realizing he has been outwitted, roars in jealous fury and charges straight at Maheśvara seated calmly upon Vṛṣabha; the contrast is between asuric turbulence and Śiva’s sovereign composure.
Characters & Entities
T
TārakaR
RudraM
MaheśvaraV
Vṛṣabha (Nandin)FAQs
Envy and wounded pride intensify adharma, driving reckless action against the divine—yet such impulses hasten defeat.
No tīrtha is mentioned.
None.