Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

जयातु लशक्तिदीधितिपिंजररुचारुणमंडलभुजोद्भासितदेवसैन्य पुरवनकुमुदकाननविकासनेंदो कुमारनाथ जय दितिकुलमहोदधिवडवानल मधुररवमयूररवासुरमुकुटकूटकुट्टितचरणनखांकुर महासेन तारकवंशशुष्कतृमदावानल योगीश्वरयॉ योगिजनहृदयगगनविततचिंतासंतानसंतमसनोदनखरकिरणकल्पनखनिकरविराजितचरणकमल स्कन्द जय बाल सप्तवासर भुवनावलिशोकसंदहन

Transliteration

jayātu laśaktidīdhitipiṃjararucāruṇamaṃḍalabhujodbhāsitadevasainya puravanakumudakānanavikāsaneṃdo kumāranātha jaya ditikulamahodadhivaḍavānala madhuraravamayūraravāsuramukuṭakūṭakuṭṭitacaraṇanakhāṃkura mahāsena tārakavaṃśaśuṣkatṛmadāvānala yogīśvarayaॉ yogijanahṛdayagaganavitataciṃtāsaṃtānasaṃtamasanodanakharakiraṇakalpanakhanikaravirājitacaraṇakamala skanda jaya bāla saptavāsara bhuvanāvaliśokasaṃdahana

Translation

فتح و ظفر ہو آپ کو، اے کُمارناتھ! نیزے کی چمک کی سرخی مائل سنہری روشنی سے گھرا ہوا آپ کے بازوؤں کا حلقہ دیوتاؤں کی فوج کو منور کرتا ہے؛ آپ وہ چاند ہیں جو دیوتاؤں کے شہروں اور جنگلوں کے کنولوں کو کھلا دیتا ہے۔ فتح ہو، اے مہاسین! دیتی کے نسب کے عظیم سمندر کے لیے آپ بڈوانل (زیرِ آب آگ) ہیں؛ آپ کی شیریں گرج مور کی پکار جیسی ہے؛ آپ کے قدموں کے ناخنوں کی کونپلیں اسوروں کے تاجوں کی چوٹیوں کو کچل دیتی ہیں۔ اے یوگیश्वर! تارک کے وंश کی سوکھی گھاس کو جلانے والی جنگل کی آگ آپ ہیں؛ اے سکند! یوگیوں کے دل کے آسمان میں پھیلی فکر کی تاریکی کو دور کرنے والی تیز کرنوں سے آپ کے کمل جیسے قدم دمکتے ہیں۔ فتح ہو، اے الٰہی بالک! ساتوں دن، ہمیشہ، جہانوں کے غم کو جلا دینے والے۔

Word by Word

• जयातु: may (he) be victorious
• जयातु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive usage), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपदम्

• ल-शक्ति-दीधिति-पिंजर-रुचि-अरुण-मण्डल-भुज-उद्भासित-देव-सैन्य: (he) whose divine army is illumined by arms with a reddish-golden radiance
• ल-शक्ति-दीधिति-पिंजर-रुचि-अरुण-मण्डल-भुज-उद्भासित-देव-सैन्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लशक्ति (प्रातिपदिक) + दीधिति (प्रातिपदिक) + पिंजर (प्रातिपदिक) + रुचि (प्रातिपदिक) + अरुण (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक) + उद्भासित (कृदन्त, √भास्) + देव (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (1st case), एकवचन (singular); समासः—बहुपद-तत्पुरुषः (determinative chain), विशेषणम्

• पुर-वन-कुमुद-कानन-विकासनेन्दो: O moon (i.e., one like the moon) causing the blooming of the kumuda-groves in city-gardens
• पुर-वन-कुमुद-कानन-विकासनेन्दो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक) + कुमुद (प्रातिपदिक) + कानन (प्रातिपदिक) + विकासन (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव) + इन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st case), एकवचन (singular); समासः—तत्पुरुषः; संबोधनार्थे स्तुत्युपाधि (epithet)

• कुमारनाथ: O Lord Kumāra
• कुमारनाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन (nominative/vocative usage in praise), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (lord of Kumāra/young ones)

• जय: be victorious
• जय: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम् (elliptic: ‘be victorious!’)

• दिति-कुल-महा-उदधि-वडवानल: O submarine-fire to the great ocean of Diti’s clan (Daityas)
• दिति-कुल-महा-उदधि-वडवानल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक) + महा (उपसर्गवत्/प्रातिपदिक) + उदधि (प्रातिपदिक) + वडवानल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः; उपमा-रूपकात्मक उपाधि

• मधुर-रव-मयूर-रव-असुर-मुकुट-कूट-कुट्टित-चरण-नख-अङ्कुर: O (one) whose toenail-sprouts of the feet have crushed the peaks of the demons’ crowns, with sweet peacock-like cry
• मधुर-रव-मयूर-रव-असुर-मुकुट-कूट-कुट्टित-चरण-नख-अङ्कुर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मधुर (प्रातिपदिक) + रव (प्रातिपदिक) + मयूर (प्रातिपदिक) + रव (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक) + मुकुट (प्रातिपदिक) + कूट (प्रातिपदिक) + कुट्टित (कृदन्त, √कुट्ट्) + चरण (प्रातिपदिक) + नख (प्रातिपदिक) + अङ्कुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुषः; उपाधि (epithet)

• महासेन: O Mahāsena
• महासेन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + सेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘great army/army-chief’)

• तारक-वंश-शुष्क-तृण-मद-अवानल: O forest-fire to the dry grass of the pride of Tāraka’s lineage
• तारक-वंश-शुष्क-तृण-मद-अवानल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तारक (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + शुष्क (प्रातिपदिक) + तृण (प्रातिपदिक) + मद (प्रातिपदिक) + अवानल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः; रूपक (metaphor)

• योगीश्वराय: to the Lord of yogins
• योगीश्वराय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: योगीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th case, dative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘lord of yogins’); स्तुतौ दत्तिः (salutation/benediction sense)

• योगिजन-हृदय-गगन-वितत-चिन्ता-सन्तान-सन्तमस्-नोदन-खर-किरण-कल्पन-ख-निकर-विराजित-चरण-कमल: (he) whose lotus-feet shine with clusters of sharp rays that dispel the darkness of the spread-out succession of thoughts in the sky of yogins’ hearts
• योगिजन-हृदय-गगन-वितत-चिन्ता-सन्तान-सन्तमस्-नोदन-खर-किरण-कल्पन-ख-निकर-विराजित-चरण-कमल: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योगि (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + हृदय (प्रातिपदिक) + गगन (प्रातिपदिक) + वितत (कृदन्त, √तन्) + चिन्ता (प्रातिपदिक) + सन्तान (प्रातिपदिक) + सन्तमस् (प्रातिपदिक) + नोदन (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव, √नुद्) + खर (प्रातिपदिक) + किरण (प्रातिपदिक) + कल्पन (प्रातिपदिक) + ख (प्रातिपदिक) + निकर (प्रातिपदिक) + विराजित (कृदन्त, √राज्) + चरण (प्रातिपदिक) + कमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुषः; विशेषणम् (qualifying ‘skanda’)

• स्कन्द: O Skanda
• स्कन्द: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन

• जय: be victorious
• जय: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: लोट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• बाल: O child (youthful one)
• बाल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन

• सप्तवासर: O seven-day (one)
• सप्तवासर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सप्त (संख्या/प्रातिपदिक) + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन; समासः—द्विगुः (‘seven-day’)

• भुवनावलि-शोक-संदहन: O burner of the sorrow of the multitude of worlds
• भुवनावलि-शोक-संदहन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) + आवलि (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक) + संदहन (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव, √दह्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘burning up the sorrow of the series of worlds’)

Speaker

Deva-bards (Deva-baṃdi) praising Skanda (explicitly indicated in prior verse context)

Skanda Dialogue

Listener: Devas and the assembled audience; indirectly Tāraka and daityas who hear the proclamation

Visual Art Cues

Scene: A radiant child-warrior Skanda (Kumāra/Mahāsena) stands before the devas’ host; his śakti-spear emits reddish-golden light; lotus-groves bloom like under moonlight; demons’ crowns are crushed beneath the blazing lotus-feet; yogins’ heart-sky is cleared of darkness by foot-ray brilliance.

Characters & Entities

• Skanda
• Kumāra
• Mahāsena
• Tāraka
• Diti
• Daityas
• Asuras
• Yogins

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Skanda is praised as the luminous force that protects dharma—destroying demonic pride and dispelling inner darkness in yogins’ hearts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named; the verse functions as a panegyric (stuti) magnifying Skanda’s cosmic guardianship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, stotra-recitation (praise of Skanda) is presented as auspicious; no explicit vrata/dāna/snānā instruction appears in this verse.