Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

इयं ब्रह्मांडपिण्डस्य स्थाने तस्मिन्प्रकीर्तिता । तत्रास्ते शुक्लतीर्थाख्यं रेवायां पापनाशनम्

Transliteration

iyaṃ brahmāṃḍapiṇḍasya sthāne tasminprakīrtitā | tatrāste śuklatīrthākhyaṃ revāyāṃ pāpanāśanam

Translation

یہی مقام وہاں ‘برہمانڈ اور پِنڈ’ کے استھان کے طور پر بیان کیا گیا ہے؛ اور رِیوا میں ‘شُکل تیرتھ’ نامی تیرتھ ہے جو پاپوں کا ناش کرنے والا ہے۔

Word by Word

• इयम्: this (she/this)
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st), एकवचनम्; Pronoun, Nominative singular

• ब्रह्माण्डपिण्डस्य: of the cosmic egg’s mass (microcosm)
• ब्रह्माण्डपिण्डस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th), एकवचनम्; Masculine, Genitive singular; तत्पुरुषः (ब्रह्माण्डस्य पिण्डः)

• स्थाने: in the place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचनम्; Neuter, Locative singular

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी (7th), एकवचनम्; Pronoun, Locative singular (referring to स्थान)

• प्रकीर्तिता: is proclaimed
• प्रकीर्तिता: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-कीर्त् (धातु)
• Form: भूतकाले कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, स्त्रीलिङ्गः; Past passive participle, Nominative singular, Feminine

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: स्थानवाचक-अव्ययम् (adverb)

• आस्ते: exists/is situated
• आस्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमान), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; Present, 3rd person singular, middle

• शुक्लतीर्थाख्यम्: named ‘Śukla-tīrtha’
• शुक्लतीर्थाख्यम्: Karma/Predicate nominal (कर्म/विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचनम्; Neuter, Nom./Acc. singular; तत्पुरुषः (शुक्लतीर्थ इति आख्यं यस्य)

• रेवायाम्: in/on the Revā
• रेवायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचनम्; Feminine, Locative singular

• पापनाशनम्: destroyer of sins
• पापनाशनम्: Predicate nominal (विधेय)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचनम्; Neuter, Nom./Acc. singular; तत्पुरुषः (पापस्य नाशनम्)

Speaker

Sūta (continuing the māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śukla-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Arjuna (Pārtha)

Visual Art Cues

Scene: A sacred river-spot is revealed as a cosmic axis: above, an egg-shaped brahmāṇḍa radiance; below, a human figure (piṇḍa) mirrored; the riverbank bears a marker naming ‘Śukla-tīrtha’.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)
• Śukla-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not merely geographic: it is a cosmic ‘seat’ where macrocosm and microcosm correspond, making purification (pāpa-nāśa) especially potent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śukla-tīrtha on the Revā (Narmadā).

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied tīrtha-sevā and snāna at Śukla-tīrtha for pāpa-nāśa (sin-destruction).