Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 92
Devanagari script
पश्यमानः प्रफुल्लाक्षो वह्निः कामवशं गतः । स भूयश्चिंतयामास न न्याय्यं क्षुभितोऽस्मि यत्
Transliteration
paśyamānaḥ praphullākṣo vahniḥ kāmavaśaṃ gataḥ | sa bhūyaściṃtayāmāsa na nyāyyaṃ kṣubhito'smi yat
Translation
یوں دیکھتے دیکھتے، کھلی آنکھوں والا اگنی دیو کام کے قبضے میں آ گیا۔ پھر وہ بار بار سوچنے لگا: “یہ درست نہیں کہ میں اس قدر مضطرب ہو گیا ہوں۔”
Word by Word
paśyamānaḥseeing; while looking
paśyamānaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootdṛś (धातु) → paśyat (वर्तमान-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/आनच्-प्रत्यय; आत्मनेपद-भाव), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; vahniḥ-विशेषण
praphulla-akṣaḥwith wide-open/bright eyes
praphulla-akṣaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootpra + phulla (कृदन्त/प्रातिपदिक) + akṣa (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारयः: प्रफुल्ले अक्षिणी यस्य), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
vahniḥAgni; fire
vahniḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvahni (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
kāma-vaśamunder the sway of desire
kāma-vaśam:
Gati/Karma (Goal/Object)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक) + vaśa (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः: कामस्य वशः), पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘into the control of desire’
gataḥgone; having fallen into
gataḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootgam (धातु) → gata (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; vahniḥ-विशेषण
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
bhūyaḥagain; further
bhūyaḥ:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhūyas (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (adverb)
cintayāmāsareflected; thought
cintayāmāsa:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootcint (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद (periphrastic perfect)
nanot
na:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
nyāyyamproper; just
nyāyyam:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootnyāyya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; predicate adjective
kṣubhitaḥagitated; disturbed
kṣubhitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootkṣubh (धातु) → kṣubhita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘agitated’
asmiI am
asmi:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन, परस्मैपद
yatthat; because
yat:
Sambandha (Clause-link/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (relative particle ‘that/which’ introducing clause)
Speaker
Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa tradition within Māheśvarakhaṇḍa)
Characters & Entities
A
Agni (Vahni)FAQs
Even divine beings must uphold dharma; recognizing inner agitation and judging it as improper is the first step toward self-restraint.
No tirtha is directly praised in this verse; it functions as a dharma-ethical moment within the Kaumārikākhaṇḍa narrative.
None; the verse emphasizes inner moral reflection rather than a specific rite.