Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39
Devanagari script
तस्यास्ये वर्तितुं देवी व्यवस्यत सती तदा । ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः
Transliteration
tasyāsye vartituṃ devī vyavasyata satī tadā | jñātvā manogataṃ tasyā bhagavāṃścaturānanaḥ
Translation
اسی وقت ستی دیوی نے ارادہ کیا کہ وہ اس کے منہ میں داخل ہو جائے۔ اس کے دل کی نیت جان کر چار چہروں والے بھگوان برہما…
Word by Word
तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम-रूप (genitive singular)
आस्येin the mouth/face
आस्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (locative singular)
वर्तितुम्to remain/act (there)
वर्तितुम्:
Prayojana/Anukriya (Infinitival purpose/complement)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययवत् प्रयोग; अर्थः—कर्तुं/स्थितुं (to act/behave/remain)
देवीthe goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (nominative singular)
व्यवस्यतresolved/decided
व्यवस्यत:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + अव + सि (धातु: सि/अवसि—‘निश्चय’ अर्थे; व्यवस्/व्यवस्य)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थः—निश्चयं चकार (resolved/decided)
सतीSatī
सती:
Karta (Apposition to subject/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootसती (प्रातिपदिक; ‘सत्’ से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेष-नाम (Satī)
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया—‘ज्ञात्वा’ (having known)
मनोगतम्what was in (her) mind; intention
मनोगतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—मनसि/मनसः गतं (gone into the mind)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (genitive singular)
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (nominative singular)
चतुराननःthe four-faced one (Brahmā)
चतुराननः:
Karta (Apposition to subject/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुव्रीहिः—चत्वारि आननानि यस्य (one who has four faces)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) narrating to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: Pārvatī poised at a liminal act, her face turned toward a mysterious ‘mouth’ (metaphoric or narrative object), while Brahmā, four-faced, perceives her intention before she acts; the atmosphere is charged with impending transformation.
Characters & Entities
D
Devī (Pārvatī/Satī epithet)S
Siṃha (lion)C
Caturānana (Brahmā)FAQs
When emotion drives one toward extreme action, higher wisdom (symbolized by Brahmā) intervenes to restore balance.
No holy site is mentioned in this verse.
None.