Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 161

Devanagari script

धिक्ततो जन्म वीराणां श्लाघ्यं हि मरणं क्षणात् । तदस्माभिः सहैनं त्वं क्षतुमर्हसि वासव

Transliteration

dhiktato janma vīrāṇāṃ ślāghyaṃ hi maraṇaṃ kṣaṇāt | tadasmābhiḥ sahainaṃ tvaṃ kṣatumarhasi vāsava

Translation

تف ہے ایسے بہادروں کی زندگی پر جو فرض سے منہ موڑے؛ ایک لمحے کی موت بھی قابلِ ستائش ہے۔ اس لیے اے واسَو، ہمارے ساتھ مل کر تمہیں اسے روکنا چاہیے۔

Word by Word

• धिक्: shame! fie!
• धिक्: Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: धिक् (अव्यय)
• Form: निन्दार्थक-अव्यय (interjection of censure)

• ततः: than that; from that
• ततः: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; अपादान/तुलनार्थ (than that/from that)

• जन्म: birth; life
• जन्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वीराणाम्: of heroes
• वीराणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• श्लाघ्यम्: praiseworthy
• श्लाघ्यम्: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: श्लाघ्य (प्रातिपदिक; श्लाघ् धातोः यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चय/हेतौ-अव्यय (particle: indeed/for)

• मरणम्: death
• मरणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्षणात्: in a moment; instantly
• क्षणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; कालवाचक

• तत्: that (act/thing)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• अस्माभिः: with us; by us
• अस्माभिः: Saha (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; सर्वनाम

• सह: together with
• सह: Saha (Association/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय/उपसर्गसदृश)
• Form: सहकारक-अव्यय (preposition-like: with)

• एनम्: him
• एनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• क्षतुम्: to endure/forbear
• क्षतुम्: Karma (Infinitive goal/कर्म)
• Type: Verb
• Root: क्षन्/क्षि? (धातु) → क्षतु (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); अर्थः: ‘क्षन्तुम्/क्षन्तुं’ इव—पाठभेदसम्भव; क्रियार्थक

• अर्हसि: you ought; you are fit
• अर्हसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• वासव: O Vāsava (Indra)
• वासव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वासव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Devas (collectively) addressing Vāsava (Indra) within Sūta’s narration

Skanda Dialogue

Listener: Vāsava (Indra)

Visual Art Cues

Scene: A forceful admonition: a deva (or leader among devas) gestures sharply, condemning cowardice; Indra is urged to join in restraining the formidable being. The composition should feel like a martial pep-talk before battle.

Characters & Entities

• Vāsava (Indra)
• Devas
• Vīras (heroes)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Heroism is measured by fearless duty and self-sacrifice, yet true valor also includes restraining destructive excess.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.