Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 76
Devanagari script
अवष्टब्धावथ क्षिप्त्वा पादौ शंकरपाणिना । विपर्यस्तालका वेगाद्गन्तुमैच्छत शैलजा
Transliteration
avaṣṭabdhāvatha kṣiptvā pādau śaṃkarapāṇinā | viparyastālakā vegādgantumaicchata śailajā
Translation
پھر اس نے خود کو سنبھال کر شنکر کے ہاتھ کو اپنے پاؤں سے جھٹک دیا۔ جلدی کے زور سے اس کی زلفیں بکھر گئیں؛ شیلجا فوراً روانہ ہونا چاہتی تھی۔
Word by Word
अवष्टब्धाheld back / restrained
अवष्टब्धा:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअव√स्तभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); भूतकृदन्त (supported/held back)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then)
क्षिप्त्वाhaving thrown
क्षिप्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Gerundial)
TypeVerb
Rootक्षिप् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund); पूर्वक्रिया (having thrown)
पादौ(her) feet
पादौ:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), द्विवचन (Dual)
शंकरपाणिनाby Shankara's hand
शंकरपाणिना:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootशंकर + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular); समासः—शंकरस्य पाणिः (Shankara's hand)
विपर्यस्तालकाwith dishevelled locks
विपर्यस्तालका:
विशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootविपर्यस्त + अलका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); समासः—विपर्यस्ताः अलकाः यस्याः (locks dishevelled)
वेगात्from haste / due to speed
वेगात्:
हेतु/अपादान (Cause/Source)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन (Singular)
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive); गमनार्थे
ऐच्छतdesired / wished
ऐच्छत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
शैलजाthe mountain-born (Parvati)
शैलजा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootशैल + जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); समासः—शैलात् जाता (mountain-born)
Speaker
Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa frame; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)
Visual Art Cues
Scene: Satī forcefully casts away Śaṅkara’s hand from her feet and turns to leave; her hair is tossed and disordered by haste, conveying a storm of emotion.
Characters & Entities
Ś
ŚaṅkaraŚ
Śailajā (Girijā/Pārvatī)FAQs
Uncontrolled emotion drives impulsive action; steadiness (dhairya) is implied as the corrective to anger-led separation.
No tīrtha is mentioned; the verse is a narrative moment.
None.