Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 75

Devanagari script

नानाविधाः कर्मयोगा जटारूपा बिभर्ति सः । वेदत्रयी त्रिनेत्राणि त्रिपुरं त्रिगुणं वपुः

Transliteration

nānāvidhāḥ karmayogā jaṭārūpā bibharti saḥ | vedatrayī trinetrāṇi tripuraṃ triguṇaṃ vapuḥ

Translation

وہ گوناگوں کرم یوگوں کو اپنی جٹا کے روپ میں دھارن کرتا ہے۔ ویدوں کی تریی اس کی تین آنکھیں ہیں؛ تری پور اس کا سہ گانہ نگر ہے؛ اور اس کا پیکر ہی تین گُنوں سے بنا ہے۔

Word by Word

• नानाविधाः: of various kinds
• नानाविधाः: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाना + विध (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (नाना-विधाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• कर्मयोगाः: disciplines/paths of action (karma-yogas)
• कर्मयोगाः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् + योग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्म-योगाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• जटारूपाः: in the form of matted locks
• जटारूपाः: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जटा + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जटा-रूपाः = जटास्वरूपाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• बिभर्ति: bears/carries
• बिभर्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वेदत्रयी: the triad of Vedas
• वेदत्रयी: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेद + त्रयी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वेद-त्रयी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• त्रिनेत्राणि: three eyes
• त्रिनेत्राणि: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रि-नेत्राणि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• त्रिपुरम्: Tripura (the three cities)
• त्रिपुरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रि-पुरम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• त्रिगुणम्: threefold in qualities (three guṇas)
• त्रिगुणम्: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रि-गुणम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• वपुः: body/form
• वपुः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced for Māheśvarakhaṇḍa narration

Visual Art Cues

Scene: Śiva shown with prominent jaṭā (as ‘many karma-yogas’), three eyes glowing with Vedic radiance, subtle triadic motifs (threefold city/Tripura in background), and a body aura divided into three guṇa hues (white/red/black) yet harmonized.

Characters & Entities

• Śiva
• Vedas
• Tripura
• Triguṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All spiritual disciplines and cosmic principles are gathered into Śiva; devotion unifies karma, knowledge, and cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is a doctrinal praise using cosmic symbolism.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse elevates yogic and Vedic elements as aspects of Śiva.