Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

ततः सा दक्षिणं दत्त्वा करं तं प्रोज्जहार च । नरं नारी प्रोद्धरति सज्जन्तं भववारिधौ । एतत्सन्दर्शनार्थाय तथा चक्रे भवोद्भवः

tataḥ sā dakṣiṇaṃ dattvā karaṃ taṃ projjahāra ca | naraṃ nārī proddharati sajjantaṃ bhavavāridhau | etatsandarśanārthāya tathā cakre bhavodbhavaḥ

پھر اس نے دَکشِنا دے کر وہ ہاتھ چھڑا لیا۔ سنسار کے سمندر میں ڈوبتے ہوئے مرد کو عورت اٹھا سکتی ہے؛ اسی حقیقت کے دکھانے کے لیے بھَوُدبھَو (شیو) نے یہ بندوبست کیا۔

ततःthen
ततः:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दक्षिणम्right (hand/side)
दक्षिणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootदा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव (having given)
करम्hand
करम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तम्that (him/it)
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रोज्जहारshe lifted up, raised
प्रोज्जहार:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उद्-हृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
नरम्man
नरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नारीa woman
नारी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रोद्धरतिlifts up, rescues
प्रोद्धरति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उद्-हृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सज्जन्तम्sinking, stuck (in)
सज्जन्तम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसज्जत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सञ्ज् + शतृ)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (Present participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (clinging/sinking)
भववारिधौin the ocean of worldly existence
भववारिधौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभव-वारिधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; तत्पुरुष-समास (भवः एव वारिधिः)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सन्दर्शनार्थायfor the purpose of showing/demonstration
सन्दर्शनार्थाय:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootसन्दर्शन-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; तत्पुरुष-समास (सन्दर्शनस्य अर्थः)
तथाthus
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (thus)
चक्रेdid, made
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
भवोद्भवःBhavodbhava (one born of Bhava; epithet)
भवोद्भवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभव-उद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भवात् उद्भवः)

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa context)

Scene: She gives dakṣiṇā, then physically lifts/saves the man; the text explicitly frames it as a demonstration that a woman can rescue a man sinking in the saṃsāra-ocean, arranged by Śiva.

P
Pārvatī
Ś
Śiva (Bhavodbhava)
V
Vipra (brāhmaṇa)

FAQs

Compassionate action becomes salvific—one devoted soul can uplift another from the ocean of saṃsāra, by divine design.

No specific tīrtha is mentioned; the verse uses the universal metaphor of bhavavāridhi (ocean of worldly existence).

Dakṣiṇā (charitable giving) is explicitly performed; it is linked with a dramatic act of sacrifice and rescue.