Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

इति तं पुत्रवात्सल्यात्सभार्यं शोकसंप्लुतम् । अहमाश्वासयं वाग्भिः सत्याभिः पांडुनंदन

Transliteration

iti taṃ putravātsalyātsabhāryaṃ śokasaṃplutam | ahamāśvāsayaṃ vāgbhiḥ satyābhiḥ pāṃḍunaṃdana

Translation

یوں، جب میں نے اسے—اپنی بیوی سمیت—اولاد کی گہری محبت کے سبب غم میں ڈوبا ہوا دیکھا، اے پاندو کے فرزند، تو میں نے سچے کلمات سے اسے تسلی دی۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/समाप्त्यर्थ)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• पुत्रवात्सल्यात्: from affection for (his) son
• पुत्रवात्सल्यात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + वात्सल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘पुत्रस्य वात्सल्यात्’)

• सभार्यम्: together with (his) wife
• सभार्यम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्ग-तुल्य) + भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सहार्थक-तत्पुरुषः (‘भार्यया सह’)

• शोकसंप्लुतम्: overwhelmed by grief
• शोकसंप्लुतम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोक (प्रातिपदिक) + संप्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम् + √प्लु (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (‘शोकेन/शोकस्य संप्लुतः’ = overwhelmed with grief)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• आश्वासयम्: comforted; consoled
• आश्वासयम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √श्वस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रत्यय (causative) ‘आ-श्वासयति’

• वाग्भिः: with words
• वाग्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सत्याभिः: true
• सत्याभिः: Karana (Instrument-qualifier/करण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘वाग्भिः’ इत्यस्य विशेषण

• पाण्डुनन्दन: O son of Pāṇḍu
• पाण्डुनन्दन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पाण्डु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘पाण्डोः नन्दनः’)

Speaker

Nārada (narrating to a Pāṇḍava, likely Yudhiṣṭhira)

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍunandana

Visual Art Cues

Scene: The narrator-sage gently reassures a grieving couple; the father’s posture softens, the mother’s tears subside, and the sage’s hand gesture conveys protection and truth.

Characters & Entities

• Pāṇḍunandana (Yudhiṣṭhira)
• Himālaya (implied context)
• Menā (implied as wife)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Truthful speech, offered with compassion, is a dharmic means to relieve grief and restore spiritual clarity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse frames a narrative moment within the Māheśvara tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasis is on satya (truth) and compassionate counsel.