Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16

मुदिताः प्रतिवर्तंते गृहस्थमिव प्राणिनः । शीतमातपवर्षांश्च क्लेशान्नानाविधान्सहन्

muditāḥ prativartaṃte gṛhasthamiva prāṇinaḥ | śītamātapavarṣāṃśca kleśānnānāvidhānsahan

جاندار خوشی سے بار بار (تمہاری طرف) لوٹ آتے ہیں، گویا کسی گِرہستھ کے گھر کو۔ سردی، گرمی اور بارش وغیرہ کی طرح طرح کی تکلیفیں سہتے ہوئے۔

मुदिताःgladdened/joyful
मुदिताः:
Kartṛ (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘मुदित’; पुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; प्रथमा (Nominative, Plural)
प्रतिवर्तन्तेthey return
प्रतिवर्तन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-वृत् (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुषः; बहुवचनम्; आत्मनेपदम्
गृहस्थम्a householder
गृहस्थम्:
Upamāna (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootगृहस्थ (प्रातिपदिक)
Formसमासः: गृह + स्थ (तत्पुरुषः ‘householder’); पुंलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular)
इवlike
इव:
Sambandha (Comparison marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (comparative particle ‘like/as’)
प्राणिनःliving beings
प्राणिनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; प्रथमा (Nominative, Plural)
शीतcold
शीत:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular) (समुच्चय-गणनायाम्)
आतपheat/sun
आतप:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआतप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular) (समुच्चय-गणनायाम्)
वर्षान्rains
वर्षान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; द्वितीया (Accusative, Plural)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction ‘and’)
क्लेशान्afflictions
क्लेशान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्लेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; द्वितीया (Accusative, Plural)
नानाविधान्of various kinds
नानाविधान्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना + विध (प्रातिपदिक)
Formसमासः: नाना (अव्यय) + विधान (कर्मधारयः ‘various kinds’); पुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; द्वितीया (Accusative, Plural); ‘क्लेशान्’ इति विशेषणम्
सहन्enduring
सहन्:
Kartṛ (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसह् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle) ‘bearing/enduring’; पुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; प्रथमा (Nominative, Plural); ‘प्राणिनः’ इति विशेषणम्

Sūta (Lomaharṣaṇa), narrating

Tirtha: Achala-āśraya (mountain refuge)

Type: kshetra

Listener: the mountain (Bhūdhara/Achala)

Scene: Travelers and forest creatures, drenched by rain and weary from heat and cold, return joyfully to the mountain’s foothill shelters and groves like children returning home.

FAQs

A truly dharmic refuge gives safety and reassurance to all beings, like a righteous householder protects dependents.

No named tīrtha is specified; the verse praises the sheltering nature of the sacred setting.

None; it is a descriptive praise of refuge and endurance.