Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

तस्यैव हिमशैलस्य कंदरे सिद्धसेविते । प्रतीक्षमाणस्तां देवीमुग्रं संतप्स्यते तपः

Transliteration

tasyaiva himaśailasya kaṃdare siddhasevite | pratīkṣamāṇastāṃ devīmugraṃ saṃtapsyate tapaḥ

Translation

اسی ہِم شَیل (ہمالیہ) کی اُس غار میں جو سِدھوں کی سیوا سے آباد ہے، دیوی کی راہ تکتے ہوئے وہ سخت (اُگرا) تپسیا کرے گا۔

Word by Word

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• हिम-शैलस्य: of the snow-mountain
• हिम-शैलस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हिम (प्रातिपदिक) + शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (हिमस्य शैलः)

• कन्दरे: in the cave
• कन्दरे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• सिद्ध-सेविते: frequented by siddhas
• सिद्ध-सेविते: Adhikaraṇa (Location-Qualifier/अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक) + सेवित (कृदन्त; √सेव् (धातु))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘कन्दरे’ इत्यस्य विशेषणम्; भूतकर्मणि कृदन्त ‘सेवित’; तत्पुरुष-समासः (सिद्धैः सेविते)

• प्रतीक्षमाणः: waiting for
• प्रतीक्षमाणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √ईक्ष् (धातु) उपसर्ग-प्रति
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम; कर्म

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘ताम्’ इत्यस्य अप्पोजिशन

• उग्रम्: fierce, intense
• उग्रम्: Karma (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘तपः’ इत्यस्य विशेषणम्

• संतप्स्यते: will practice intensely
• संतप्स्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √तप् (धातु) उपसर्ग-सम्
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; अर्थः—“अतितपः करिष्यते”

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Himaśaila-kandara (unnamed Siddha-cave)

Type: cave

Visual Art Cues

Scene: Śiva, waiting for the Goddess, performs fierce austerity inside a Himalayan cave; Siddhas hover or sit nearby in reverent attendance.

Characters & Entities

• Himālaya (Himaśaila)
• Siddhas
• Devī (Pārvatī implied)
• Śiva (implied as the ascetic)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True attainment is linked with patient waiting, intense tapas, and sanctified places associated with realized beings (Siddhas).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred Himalayan cave associated with Siddhas is indicated, though no single named tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is emphasized as the spiritual discipline, without a detailed vrata or mantra instruction.