Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 85

Devanagari script

चूर्णयामास तत्क्षिप्रं शतशोऽथ सहस्रशः । ततः सुराधिपः सक्रस्त्वाष्ट्रमस्त्रमुदैरयत्

Transliteration

cūrṇayāmāsa tatkṣipraṃ śataśo'tha sahasraśaḥ | tataḥ surādhipaḥ sakrastvāṣṭramastramudairayat

Translation

اس نے فوراً ہی انہیں سینکڑوں اور ہزاروں کی تعداد میں پیس ڈالا۔ تب دیوتاؤں کے سردار شَکر (اِندر) نے تواشٹر کے بنائے ہوئے ‘تْواشٹر اَستر’ کو بلند کیا۔

Word by Word

• चूर्णयामास: pulverized; crushed
• चूर्णयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चूर्णय् (धातु: चूर्णयति—नामधातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (चूर्णयामास) — 'that (all)'

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriya (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — 'quickly'

• शतशः: by hundreds
• शतशः: Kriya (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शतशः (अव्यय)
• Form: अव्यय (परिमाणवाचक) — 'by hundreds'

• अथ: then
• अथ: Adhikarana (Discourse marker/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय — 'then'

• सहस्रशः: by thousands
• सहस्रशः: Kriya (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशः (अव्यय)
• Form: अव्यय (परिमाणवाचक) — 'by thousands'

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय — 'then'

• सुर-अधिपः: lord of the gods
• सुर-अधिपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अप्पोजिशन (सुराधिपः)

• त्वाष्ट्रम्: Tvaṣṭṛ-related
• त्वाष्ट्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्वाष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (अस्त्रम्)

• अस्त्रम्: weapon
• अस्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (उदैरयत्)

• उदैरयत्: raised; set in motion; hurled
• उदैरयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईर् (धातु) + उद् (उपसर्ग)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narrative)

Visual Art Cues

Scene: After pulverizing multitudes, the scene shifts: Indra (Śakra) stands resolute, raising the Tvāṣṭra weapon—crafted power—amid sparks and storm clouds, signaling a turning point.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Tvaṣṭṛ
• Tvāṣṭra-astra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When chaos swells, cosmic order (deva leadership) responds with counter-measures—symbolizing dharma’s corrective force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy place is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.