Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

स हतो मुद्गरेणाथ शक्रकुञ्जर आहवे । जगाम पश्चात्पद्भ्यां च पृथिवीं भूधराकृतिः

Transliteration

sa hato mudgareṇātha śakrakuñjara āhave | jagāma paścātpadbhyāṃ ca pṛthivīṃ bhūdharākṛtiḥ

Translation

جنگ میں مُدگر کی ضرب سے شکر کا ہاتھی لڑکھڑا گیا؛ پہاڑ جیسے بدن والا وہ جانور قدم بہ قدم پیچھے ہٹتا ہوا زمین پر گر پڑا۔

Word by Word

• सः: he/that one
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• हतः: struck/defeated
• हतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) → हत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• मुद्गरेण: by/with a hammer
• मुद्गरेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्गर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• अथ: then/thereupon
• अथ: Discourse connector (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तर/प्रस्तावार्थक)

• शक्रकुञ्जरः: Indra’s elephant
• शक्रकुञ्जरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक) + कुञ्जर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शक्रस्य कुञ्जरः)

• आहवे: in battle
• आहवे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आहव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पश्चात्: backwards
• पश्चात्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय (दिशा/कालवाचक; ‘backwards/after’)

• पद्भ्याम्: with (his) two feet
• पद्भ्याम्: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), द्विवचन

• च: and
• च: Discourse connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक)

• पृथिवीम्: to the earth/ground
• पृथिवीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• भूधराकृतिः: (one) of mountain-like form
• भूधराकृतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूधर (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः (भूधरस्य आकृतिः यस्य/या) — ‘mountain-like in form’

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages

Visual Art Cues

Scene: Airāvata, struck hard, reels and steps backward, each step heavier than the last, until the colossal, mountain-like body sinks down onto the earth amid dust and silence.

Characters & Entities

• Airāvata
• Śakra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the mighty can be shaken; power without steadiness is vulnerable before determined effort.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the focus is the unfolding of the conflict.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is descriptive narration of battle.