Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 160

Devanagari script

सैन्येन महता युक्तो नादयन्विदिशो दिशः । सहस्राक्षश्च तं दृष्ट्वा त्यक्त्वा वाहनदंतिनम्

Transliteration

sainyena mahatā yukto nādayanvidiśo diśaḥ | sahasrākṣaśca taṃ dṛṣṭvā tyaktvā vāhanadaṃtinam

Translation

وہ ایک عظیم لشکر کے ساتھ تھا اور سمتوں اور درمیانی جہتوں کو گونجاتا ہوا آیا۔ ہزار آنکھوں والے اندر نے اسے دیکھ کر اپنے ہاتھی سوار (ایراوت) کو بطور سواری چھوڑ دیا۔

Word by Word

• सैन्येन: with an army
• सैन्येन: Karaṇa (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; करण

• महता: great
• महता: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; ‘सैन्येन’ विशेषण

• युक्तः: accompanied
• युक्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘युक्त’ = accompanied/connected

• नादयन्: making resound
• नादयन्: Kriyā (Concurrent action/सहक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नादय् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• विदिशः: intermediate quarters
• विदिशः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विदिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; ‘दिशः’ विशेषण (intermediate directions)

• दिशः: directions
• दिशः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन

• सहस्र-अक्षः: Sahasrākṣa (Indra)
• सहस्र-अक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य सहस्रम् अक्षाणि सः = इन्द्रः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त्वा (अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned)

• वाहन-दन्तिनम्: the mount-elephant (Airāvata)
• वाहन-दन्तिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाहन (प्रातिपदिक) + दन्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (वाहनरूपः दन्ती = वाहन-हस्तिन्/ऐरावतः)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A vast asura army roars, shaking all directions; Indra (Sahasrākṣa) sees the oncoming force and abandons Airāvata, preparing for a different mode of engagement.

Characters & Entities

• Indra (Sahasrākṣa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the mightiest powers become humble and alert when dharma is threatened and a decisive cosmic confrontation approaches.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it functions as narrative build-up within the Kaumārikākhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this verse is descriptive (battle/arrival imagery).