Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

मया गुप्तो रणे जंभो जगत्कंटकमुद्धर । तद्वैकुंठवचः श्रुत्वा सहस्राक्षोमरारिहा

Transliteration

mayā gupto raṇe jaṃbho jagatkaṃṭakamuddhara | tadvaikuṃṭhavacaḥ śrutvā sahasrākṣomarārihā

Translation

جنگ میں جمبھ میری حفاظت میں ہے؛ اس جگت کے اس کانٹے کو اکھاڑ دے۔ ویکنٹھ کے یہ کلمات سن کر، سہسرाक्ष—دیوتاؤں کے دشمنوں کا قاتل—(کارروائی کو آمادہ ہوا)۔

Word by Word

• मया: by me
• मया: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• गुप्तः: protected/guarded
• गुप्तः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘जम्भः’ इति विशेष्यस्य विशेषण

• रणे: in battle
• रणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• जम्भः: Jambha
• जम्भः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• जगत्कण्टकम्: thorn of the world (world’s scourge)
• जगत्कण्टकम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + कण्टक (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः कण्टकः), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• उद्धर: remove/uproot
• उद्धर: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-हृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karman (Object determiner/कर्म-निर्धारक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘वचः’ इति विशेष्यस्य विशेषण

• वैकुण्ठवचः: the words of Vaikuṇṭha (Viṣṇu)
• वैकुण्ठवचः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (वैकुण्ठस्य वचः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): ‘having heard’

• सहस्राक्षः: the thousand-eyed one (Indra)
• सहस्राक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (यस्य सहस्रम् अक्षाणि सः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अमरारिहा: slayer of the enemies of the gods
• अमरारिहा: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमर (प्रातिपदिक) + अरि (प्रातिपदिक) + हन् (धातु)→हा (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुष (अमराणाम् अरिं हन्ति इति), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘सहस्राक्षः’ इति विशेष्यस्य विशेषण

Speaker

Keśava (Viṣṇu) (first half); Narrator (second half) (contextual: transition to Indra’s response)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu speaks as Vaikuṇṭha-lord, declaring that Jambha is ‘protected by me in battle’ and urging Indra to uproot the world’s thorn; Indra (Sahasrākṣa) stands poised with vajra, devas attentive.

Characters & Entities

• Jambha
• Vaikuṇṭha (Viṣṇu)
• Sahasrākṣa (Indra)
• Amaras (gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The removal of a ‘thorn to the world’ happens with divine sanction—power is guided by higher wisdom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the verse is part of the cosmic conflict narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.