Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55
Devanagari script
तार्क्ष्य उवाच । न मे श्रमोऽस्ति लोकेश किंचित्संस्मरतश्च मे । यन्मे सुतान्वाहनत्वे कल्पयामास तारकः
Transliteration
tārkṣya uvāca | na me śramo'sti lokeśa kiṃcitsaṃsmarataśca me | yanme sutānvāhanatve kalpayāmāsa tārakaḥ
Translation
تارکشیہ نے کہا: “اے لوکیش! مجھے ذرّہ بھر بھی تھکن نہیں، خاص کر جب مجھے یاد آتا ہے کہ تارک نے میرے بیٹوں کو سواری بننے پر مجبور کیا تھا۔”
Word by Word
तार्क्ष्यःTārkṣya (Garuḍa)
तार्क्ष्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतार्क्ष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नnot
न:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; मम (genitive: my)
श्रमःfatigue
श्रमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
लोकेशO lord of the world
लोकेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलोक-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th), एकवचन; ‘लोकस्य ईशः’ (O lord of the world)
किञ्चित्at all
किञ्चित्:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम/अव्ययवत्)
Formअव्ययप्राय; परिमाण/अल्पार्थ (at all, in the least)
संस्मरतःas I remember
संस्मरतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसम् + स्मृ (धातु) → संस्मरत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ (present active participle); पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन; ‘मे’ इति सम्बन्धः (of me who is remembering)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; मम
यत्that which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (that which)
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; मम
सुतान्sons
सुतान्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), बहुवचन
वाहनत्वेas (his) mount/vehicle
वाहनत्वे:
Adhikarana (State/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाहनत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; ‘as (his) vehicle-hood’ (in the state of being a mount)
कल्पयामासappointed
कल्पयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु) (णिच्)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense: ‘appointed/arranged’
तारकःTāraka
तारकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker
Tārkṣya (Garuḍa)
Visual Art Cues
Scene: Garuḍa speaks fiercely yet steadily to Hari, declaring he feels no fatigue, his eyes flashing as he recalls Tāraka’s humiliation of his sons.
Characters & Entities
T
Tārkṣya (Garuḍa)V
Viṣṇu (Lokeśa)T
TārakaG
Garuḍa's sonsFAQs
Memory of injustice can become disciplined resolve when aligned with dharma—energy is renewed through righteous purpose.
No sacred place is mentioned; the focus is on personal motivation within the war.
None.