Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

तेन दैत्यस्य हृदयं ताडयामास वेगतः । क्षणेन लब्धसंज्ञस्तु कालनेमिर्महासुरः

Transliteration

tena daityasya hṛdayaṃ tāḍayāmāsa vegataḥ | kṣaṇena labdhasaṃjñastu kālanemirmahāsuraḥ

Translation

اس کے ساتھ اس نے پوری طاقت سے دیتیا کے دل پر وار کیا۔ ایک لمحے میں، عظیم اسੁਰ کال نیمی کو ہوش آگیا۔

Word by Word

• तेन: with that (weapon)
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd case), एकवचनम्; साधन/करणवाचक

• दैत्यस्य: of the demon
• दैत्यस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, षष्ठी (6th case), एकवचनम्

• हृदयम्: heart
• हृदयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd case), एकवचनम्

• ताडयामास: he struck; smote
• ताडयामास: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ताड् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिच् (causative) रूपम्: ताडय-

• वेगतः: swiftly; with force
• वेगतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb: from/with speed)

• क्षणेन: in a moment
• क्षणेन: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, तृतीया (3rd case), एकवचनम्; कालवाचक

• लब्धसंज्ञः: having regained consciousness
• लब्धसंज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लब्ध (लभ् धातु, क्त) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः; पुल्लिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (one who has regained consciousness)

• तु: but; indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/विरोधसूचक (particle: but/indeed)

• कालनेमिः: Kālanemi
• कालनेमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कालनेमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• महासुरः: the great demon
• महासुरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः; पुल्लिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvara-khaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu’s spear strikes the asura’s chest/heart region with force; the asura Kālanemi, momentarily stunned, opens his eyes and rises back into awareness, grimacing yet resolute.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Kālanemi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma can reassert itself even after a blow; vigilance and perseverance are required in the struggle for righteousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.