Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 26
Devanagari script
संदष्टौष्ठमुखैः पृथ्वीं दैत्यानां सोऽभ्यपूरयत् । ततो निःशेषितप्रायां विलोक्य स्वां चमूं तदा
Transliteration
saṃdaṣṭauṣṭhamukhaiḥ pṛthvīṃ daityānāṃ so'bhyapūrayat | tato niḥśeṣitaprāyāṃ vilokya svāṃ camūṃ tadā
Translation
دَیتیہ غضب میں ہونٹ اور چہرہ بھینچتے ہوئے زمین کو اُن سے بھر دینے لگا؛ پھر اپنی فوج کو قریب قریب نیست و نابود دیکھ کر اسی لمحے اس نے نظر ڈالی۔
Word by Word
संदष्टौष्ठमुखैःwith (their) mouths and lips clenched/biting
संदष्टौष्ठमुखैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootसंदष्ट (कृदन्त; धातु √दंश्/दश् ‘दंशने’ + सम्- उपसर्ग) + ओष्ठ + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समाहारार्थे, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (ओष्ठमुखे संदष्टे येषां तैः)
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
दैत्यानाम्of the demons
दैत्यानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अभ्यपूरयत्filled, inundated
अभ्यपूरयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पॄ (धातु; पूरणे)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः अभि-
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रत्यय)
Formअव्यय—काल/क्रमवाचक (then/from there)
निःशेषितप्रायाम्almost completely destroyed
निःशेषितप्रायाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootनिःशेषित (कृदन्त; धातु √शिष्/शेष् ‘अवशेषणे’/√शेष् ‘शेषे’ with निḥ-; past passive participle sense) + प्राय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (निःशेषिता इव प्राया)
विलोक्यhaving seen
विलोक्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√लोक् (धातु; दर्शने)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having seen’; उपसर्गः वि-
स्वाम्his own
स्वाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; स्वकीयार्थे
चमूम्army
चमूम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचमू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
तदाat that time
तदा:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय—कालवाचक (at that time)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: A vast plain crowded with Daityas, their faces contorted, biting lips in rage; dust and banners; the commander pauses, surveying his nearly destroyed forces.
Characters & Entities
D
Daitya (Daityas)FAQs
Even in overwhelming opposition and loss, dharmic resolve is tested; awareness of one’s forces precedes decisive response.
None is mentioned in this verse.
None.