Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

व्यसनार्णवमत्येति जलयानैरिवार्णवम् । यामाश्रित्येंद्रियारातीन्दुर्जयानितराश्रयैः

vyasanārṇavamatyeti jalayānairivārṇavam | yāmāśrityeṃdriyārātīndurjayānitarāśrayaiḥ

جس طرح کشتیوں کے سہارے سمندر پار کیا جاتا ہے، اسی طرح اُس کی پناہ لے کر مصیبتوں کے سمندر سے پار ہوا جاتا ہے؛ وہی ہے جس کے ذریعے حواس کی صورت میں دشمن—جو دوسرے سہاروں سے دشوار الفتح ہیں—مغلوب ہوتے ہیں۔

vyasana-arṇavamthe ocean of calamity
vyasana-arṇavam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvyasana (प्रातिपदिक) + arṇava (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (व्यसनस्य अर्णवः)
atyeticrosses over, surpasses
atyeti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootati + i (इ धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः ‘अति-’
jala-yānaiḥby watercraft/boats
jala-yānaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक) + yāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; तत्पुरुषः (जलेन यानम्)
ivalike, as if
iva:
Sambandha (Comparative/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय (particle of comparison)
arṇavamthe ocean
arṇavam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootarṇava (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
yāmwhom
yām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootyā (यद्-प्रातिपदिक, स्त्री)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
āśrityahaving taken refuge in
āśritya:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootā-śri (श्रि धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; उपसर्गः ‘आ-’
indriya-arātīnenemies of the senses
indriya-arātīn:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootindriya (प्रातिपदिक) + arāti (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रियाणां अरातयः)
durjayānhard to conquer
durjayān:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdurjaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to indriyārātīn)
itara-āśrayaiḥby other supports/refuges
itara-āśrayaiḥ:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootitara (प्रातिपदिक) + āśraya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; तत्पुरुषः (इतरः आश्रयः यस्य) = ‘with other refuges’

Daityendra/Vajrāṅga (continued reflection; implied)

Scene: A symbolic ocean of dark waves labeled ‘vyasana/saṃsāra’; a small boat of ‘āśraya/śaraṇa’ carries a devotee while personified senses (as armed foes) are subdued by a radiant feminine protective presence.

I
Indriyas (senses)
G
Gṛheśvarī/Wife (implied ‘her’)

FAQs

Right refuge and supportive dharmic companionship aid self-mastery and help one transcend misfortune.

No holy site is referenced; the verse uses a universal ocean-crossing metaphor.

None; it teaches through analogy and ethical psychology (sense-conquest).