Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83

वेदस्मृतीतिहासेषु पुराणेषु प्रकल्पितम् । चतुःपादं तथा धर्मं नाचरत्यधमः पशुः

vedasmṛtītihāseṣu purāṇeṣu prakalpitam | catuḥpādaṃ tathā dharmaṃ nācaratyadhamaḥ paśuḥ

ویدوں، اسمṛتیوں، اتیہاسوں اور پرانوں میں جس چار پاؤں والے دھرم کی تعیین کی گئی ہے، اس دھرم پر ادنیٰ، حیوان صفت انسان عمل نہیں کرتا۔

वेदVeda
वेद:
Adhikarana (Locative base/अधिकरण-आश्रय)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रातिपदिक; समासपूर्वपद (वेद-स्मृति-इतिहास-ेषु इति समासे)
स्मृतिSmṛti (tradition)
स्मृति:
Adhikarana (Locative base/अधिकरण-आश्रय)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रातिपदिक; समासमध्यपद (वेद-स्मृति-इतिहास-ेषु)
इतिहासेषुin the Itihāsas (and allied texts)
इतिहासेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइतिहास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन; समास: वेद-स्मृति-इतिहास (समाहार-द्वन्द्व/समुच्चयार्थ) + -षु
पुराणेषुin the Purāṇas
पुराणेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
प्रकल्पितम्is laid down/established
प्रकल्पितम्:
Predicate (कर्मणि-प्रयोगे विधेय)
TypeVerb
Rootप्र-कल्प् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मणि-भावः; ‘प्रकल्पित’ = ‘established/arranged’
चतुःपादम्four-footed (having four parts)
चतुःपादम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootचतुर् + पाद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; समास: चतुरः पादाः यस्य/यत् (चतुः-पाद)
तथाthus/also
तथा:
Modifier (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
धर्मम्dharma
धर्मम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
not
:
Modifier (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
आचरतिpractices/observes
आचरति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चर् (धातु)
Formलट् लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
अधमःlowest/base
अधमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअधम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; विशेषण
पशुःbeast/animal (ignorant person)
पशुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa convention)

Scene: A didactic tableau: a seated ācārya pointing to palm-leaf śāstra; beside him a bull symbolizing four-legged dharma; in contrast, a man with animalistic shadow ignoring the teaching.

V
Veda
S
Smṛti
I
Itihāsa
P
Purāṇa

FAQs

Scriptures repeatedly establish dharma, yet one who refuses to live it is reduced to a merely instinct-driven life.

No tīrtha is specified; the verse frames dharma as universally taught across scriptural corpora.

No explicit rite; the prescription is ‘ācāra’—actual practice of dharma.