Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 82

Devanagari script

केचिदज्ञानतो नष्टाः केचिज्ज्ञानमदादपि । ज्ञानं प्राप्यापि नष्टाश्च केचिदालस्यतोऽधमाः

Transliteration

kecidajñānato naṣṭāḥ kecijjñānamadādapi | jñānaṃ prāpyāpi naṣṭāśca kecidālasyato'dhamāḥ

Translation

کچھ لوگ جہالت سے برباد ہوتے ہیں؛ کچھ علم کے نشے سے بھی۔ اور کچھ علم پا کر بھی ہلاک ہو جاتے ہیں—وہ کمینے سستی کے سبب۔

Word by Word

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् + चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)

• अज्ञानतः: from ignorance
• अज्ञानतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; अव्ययीभाव-प्राय प्रयोगः (as ‘from ignorance’)

• नष्टाः: ruined, lost
• नष्टाः: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नश् (धातु) → नष्ट (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् + चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ज्ञानमदात्: from pride of knowledge
• ज्ञानमदात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ज्ञानस्य मदः)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवाद-अव्यय (also/even)

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-प्राय (ल्यप्) अव्यय (Gerund/Absolutive)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवाद-अव्यय

• नष्टाः: ruined
• नष्टाः: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नश् (धातु) → नष्ट (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् + चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• आलस्यतः: from laziness
• आलस्यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: आलस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• अधमाः: base, vile
• अधमाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (केचित्)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa convention)

Skanda Dialogue

Listener: (implied) the audience; teaching voiced by Yājñavalkya in context

Visual Art Cues

Scene: Triptych allegory: (1) a man in darkness stumbling (ignorance), (2) a scholar with swollen pride turning away from elders (knowledge-intoxication), (3) a learned man asleep beside scriptures (laziness). A sage points to the middle path of disciplined humility.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Both ignorance and egoistic learning can destroy; even true knowledge fails if not supported by effort and steady practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is mentioned; the teaching is ethical and universal rather than geographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual; the implied prescription is diligence and application of knowledge in conduct.