Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

अर्जुन उवाच । यदि नारद देवर्षे प्रविष्टोऽसि हुताशनम् । जीवितस्तत्कथं भूय आश्चर्यमिति मे वद

Transliteration

arjuna uvāca | yadi nārada devarṣe praviṣṭo'si hutāśanam | jīvitastatkathaṃ bhūya āścaryamiti me vada

Translation

ارجن نے کہا: “اے نارَد دیورِشی! اگر تم دہکتے ہوئے ہُتاشن (آگ) میں داخل ہوئے تھے تو پھر زندہ کیسے ہو؟ یہ عجوبہ مجھے پھر سے سمجھاؤ۔”

Word by Word

• अर्जुनः: Arjuna
• अर्जुनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: arjuna (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्त-सम्बन्धी-अव्यय (conditional particle)

• नारद: O Nārada
• नारद: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: nārada (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• देवर्षे: O divine sage
• देवर्षे: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: devarṣi (प्रातिपदिक)
• Form: समास: देव+ऋषि (षष्ठी-तत्पुरुष ‘देवानां ऋषिः’); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• प्रविष्टः: entered
• प्रविष्टः: Karta (Predicate/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्र+विश् (धातु) + क्त → प्रविष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि-क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हुताशनम्: fire (the consumer of offerings)
• हुताशनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: hutāśana (प्रातिपदिक)
• Form: समास: हुत+अशन (कर्मधारय/तत्पुरुष ‘हुतं अश्नाति’ इति); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जीवितः: alive
• जीवितः: Karta (Predicate/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: जीव् (धातु) + क्त → जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि-क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्: then/that
• तत्: Sambandha (Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तर्हि-अर्थे नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-visheshana (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (interrogative adverb)

• भूयः: again/further
• भूयः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय)
• Form: पुनरर्थक-अव्यय (adverb: again/further)

• आश्चर्यम्: wonder/marvel
• आश्चर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: āścarya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-निपात (quotative particle)

• मे: to me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Genitive/Dative), एकवचन (enclitic)

• वद: tell/say
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Arjuna

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: Arjuna, alert and astonished, questions Nārada about entering a blazing fire and surviving; Nārada stands serene, veena in hand, with flames stylized behind or beside him.

Characters & Entities

• Arjuna
• Nārada
• Hutāśana (Agni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tapas and divine grace can transcend ordinary fear of elements; inquiry (praśna) is honored in dharma narratives.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is mentioned in this verse; it is an inquiry within a broader tīrtha-oriented discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a question about the yogic/divine possibility of surviving fire.