Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 59

Devanagari script

न दुर्लभं न दुष्प्रापं न चासाध्यं महात्मनाम् । शिवभक्तिकृतां पुंसां त्रिलोक्यामिति निश्चितम्

Transliteration

na durlabhaṃ na duṣprāpaṃ na cāsādhyaṃ mahātmanām | śivabhaktikṛtāṃ puṃsāṃ trilokyāmiti niścitam

Translation

عظیم روح والوں کے لیے نہ کوئی چیز نایاب ہے، نہ مشکل سے ملنے والی، نہ ناممکن۔ جنہوں نے شِو بھکتی کو پروان چڑھایا، تینوں لوکوں میں یہ بات یقینی ہے۔

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• दुर्लभम्: difficult to obtain
• दुर्लभम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुस् (उपसर्ग/अव्यय) + लभ् (धातु) → दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• दुष्प्रापम्: hard to attain
• दुष्प्रापम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुस् (उपसर्ग/अव्यय) + प्राप् (धातु) → दुष्प्राप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• असाध्यम्: not impossible / not unachievable
• असाध्यम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + साध्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; साध् धातोः यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समासः (negated)

• महात्मनाम्: of the great-souled
• महात्मनाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक; महा + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (Genitive pl: 'of great-souled ones')

• शिवभक्तिकृताम्: who have done devotion to Śiva
• शिवभक्तिकृताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक) + कृत (कृ धातोः क्त; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य भक्तिः; तया कृताः) — ‘those who have performed Śiva-devotion’ (agreeing with पुंसाम् by sense)

• पुंसाम्: of men
• पुंसाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुम्स्/पुंस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (Genitive pl)

• त्रिलोक्याम्: in the three worlds
• त्रिलोक्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्ति-सूचक-अव्यय

• निश्चितम्: is determined
• निश्चितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + चि (धातु) → निश्चित (कृदन्त; क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘ascertained/decided’

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced for Māheśvara-khaṇḍa narration

Visual Art Cues

Scene: A steadfast Śiva-bhakta stands fearless before the three worlds symbolized as celestial, earthly, and nether realms, with Śiva’s presence behind—signifying that nothing is unattainable for the devoted.

Characters & Entities

• Śiva
• Triloka (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-bhakti transforms spiritual capacity: for the devoted, obstacles lose their force and attainments become accessible.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is mentioned; the verse universalizes the efficacy of Śiva-devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is cultivation of Śiva-bhakti (devotion), encompassing worship, remembrance, and disciplined living.