Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

इन्द्रद्युम्न उवाच । भगवन्प्रथमः प्रश्रस्तावदेव ममोच्यताम् । ग्रीष्मकालेऽपि मध्यस्थै रवौ किं न तवाश्रमः

Transliteration

indradyumna uvāca | bhagavanprathamaḥ praśrastāvadeva mamocyatām | grīṣmakāle'pi madhyasthai ravau kiṃ na tavāśramaḥ

Translation

اندردیومن نے کہا: اے بھگون! پہلے میری پہلی بات ہی کا جواب دیا جائے۔ گرمیوں میں بھی، جب سورج عین سر پر ہوتا ہے، آپ کے آشرم میں ٹھنڈی چھاؤں کا کوئی سایہ دار ٹھکانہ کیوں نہیں؟

Word by Word

• इन्द्रद्युम्नः: Indradyumna
• इन्द्रद्युम्नः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• भगवन्: O Lord; O venerable one
• भगवन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रथमः: first
• प्रथमः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• प्रश्रस्तौ: the two praised/excellent (ones)
• प्रश्रस्तौ: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्रश्रस्त (प्रातिपदिक; प्र-√शंस् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम्

• अदः: that (matter)
• अदः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम् (particle)

• मम: to me; of me
• मम: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• उच्यताम्: let it be said; please tell
• उच्यताम्: Kriya (Request/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), कर्मणि-प्रयोगः (Passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ग्रीष्मकाले: in the summer season
• ग्रीष्मकाले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ग्रीष्मकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (ग्रीष्मस्य कालः)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (particle: even/also)

• मध्यस्थै: by those who are in the middle; by intermediates/neutral ones
• मध्यस्थै: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: मध्यस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• रवौ: when the sun (is present); in the sun
• रवौ: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• किम्: why?; how?
• किम्: Prashna (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्ययवत् (interrogative particle: why/how)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• आश्रमः: hermitage; abode
• आश्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Indradyumna

Skanda Dialogue

Listener: Addressed ‘Bhagavan’ (the sage/teacher of the episode)

Visual Art Cues

Scene: King Indradyumna, heat-hazed summer sky overhead, asks a sage why the hermitage lacks a cooling shelter even when the sun is at zenith; sparse huts, bright light, parched ground, yet the sage remains serene.

Characters & Entities

• Indradyumna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It contrasts worldly concern for comfort with the ascetic ideal of simplicity and endurance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in this verse; the setting is an āśrama context within the Kaumārikākhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it introduces a discussion about lifestyle-dharma (āśrama-dharma).