Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

जयदत्तेन देवेश प्रतिष्ठानाधिवासिना । इमां धर्मस्य भगवान्गिरमाकर्ण्य कोपितः । शशाप मां समानीय वेपमानं कृतांजलिम्

Transliteration

jayadattena deveśa pratiṣṭhānādhivāsinā | imāṃ dharmasya bhagavāngiramākarṇya kopitaḥ | śaśāpa māṃ samānīya vepamānaṃ kṛtāṃjalim

Translation

اے دیوتاؤں کے پروردگار! پرتِشٹھان کے باشندہ جَیَدَتّ سے دھرم کی یہ بات سن کر بھگوان غضبناک ہوئے؛ مجھے بلوا کر—کانپتے ہوئے، ہاتھ جوڑے—انہوں نے مجھ پر لعنت (شاپ) جاری کی۔

Word by Word

• जयदत्तेन: by Jayadatta
• जयदत्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जयदत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन — Masculine, Instrumental (3rd), Singular

• देवेश: O Lord of gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन — Masculine, Vocative, Singular; समासः देव+ईश (षष्ठी-तत्पुरुष)

• प्रतिष्ठानाधिवासिना: by the resident of Pratiṣṭhāna
• प्रतिष्ठानाधिवासिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रतिष्ठान + अधिवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन — Masculine, Instrumental, Singular; समासः प्रतिष्ठान + अधिवासिन् (सप्तमी-तत्पुरुष: प्रतिष्ठाने अधिवासी)

• इमाम्: this (speech/statement)
• इमाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Feminine, Accusative (2nd), Singular

• धर्मस्य: of dharma
• धर्मस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन — Masculine, Genitive (6th), Singular

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन — Masculine, Nominative (1st), Singular

• गिरम्: speech, words
• गिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Feminine, Accusative, Singular

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + कर्ण् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्यय-भावे), पूर्वकालिक क्रिया — Absolutive (gerund), ‘having heard’

• कोपितः: angered
• कोपितः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुप् (धातु) → कोपित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Past participle, Masculine, Nominative, Singular; कर्तरि प्रयोगे विशेषणम्

• शशाप: cursed
• शशाप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन — Perfect, 3rd person, Singular

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative, Singular

• समानीय: having summoned
• समानीय: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + नी (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्यय-भावे), पूर्वकालिक क्रिया — Absolutive (gerund), ‘having brought/summoned’

• वेपमानम्: trembling
• वेपमानम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेप् (धातु) → वेपमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Present participle, Masculine, Accusative, Singular; ‘माम्’ इति कर्मविशेषणम्

• कृताञ्जलिम्: with hands folded (in reverence)
• कृताञ्जलिम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular; समासः कृतः अञ्जलिः यस्य (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय)

Speaker

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa frame; likely Sūta/Lomaharṣaṇa as per section convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pratiṣṭhāna

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied interlocutor within Kaumārikākhaṇḍa’s frame (likely a sage/Skanda-related audience)

Visual Art Cues

Scene: A stern Śiva, radiant and terrible, hears Jayadatta’s dharma-statement; the offender is summoned, trembling with añjali, as the curse is pronounced in a court-like sacred setting.

Characters & Entities

• Jayadatta
• Pratiṣṭhāna
• Bhagavān (Śiva)
• Dharma/Yama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma is threatened, Śiva responds decisively; even divine functionaries must answer to the higher moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pratiṣṭhāna is named as Jayadatta’s abode, giving a sacred-geographic anchor within the Purāṇic narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is narrative, emphasizing reverence (añjali) and the gravity of dharma-violation.