Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

पुरा प्रावृषि पांशूत्थं शिवायतनमुच्छ्रितम् । जलार्द्रवालुकाप्रायं प्रांशुप्राकारशोभितम्

Transliteration

purā prāvṛṣi pāṃśūtthaṃ śivāyatanamucchritam | jalārdravālukāprāyaṃ prāṃśuprākāraśobhitam

Translation

قدیم زمانے میں، برسات کے موسم میں، میں نے مٹی اور گرد سے ایک بلند شِو مندر اٹھایا؛ جو پانی سے تر ریت جیسا تھا، اور اونچی فصیل نما پرکار سے آراستہ تھا۔

Word by Word

• पुरा: formerly
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• प्रावृषि: in the rainy season
• प्रावृषि: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रावृष् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पांशूत्थम्: arisen from dust
• पांशूत्थम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पांशु + उत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—पञ्चमी/षष्ठी-तत्पुरुष (पांशोः उत्थम् = arising from dust)

• शिवायतनम्: Śiva-temple, shrine of Śiva
• शिवायतनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव + आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (शिवस्य आयतनम्)

• उच्छ्रितम्: raised, elevated
• उच्छ्रितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + श्रि (धातु) → उच्छ्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• जलार्द्रवालुकाप्रायम्: mostly wet sand
• जलार्द्रवालुकाप्रायम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल + आर्द्र + वालुका + प्राय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुष (जल-आर्द्र-वालुका-प्रायम् = mostly sand moistened with water)

• प्रांशुप्राकारशोभितम्: adorned with tall ramparts
• प्रांशुप्राकारशोभितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रांशु + प्राकार + शोभित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (प्रांशु-प्राकारैः शोभितम्) + क्त-कृदन्त

Speaker

Kūrma

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: In a rainy-season setting, a child raises a small but lofty Śiva-shrine from wet sand and earth, complete with an enclosing wall, suggesting surprising architectural grandeur.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion is measured by intention, not materials—even a simple sand shrine for Śiva becomes spiritually significant.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse describes a Śiva-āyatana but does not name a location; it functions as a general māhātmya of shrine-making.

What ritualistic prescription is mentioned?

Constructing/raising a Śiva-āyatana (shrine) as an act of devotion is implied.