Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 70

Devanagari script

अतः प्रतिकृतिः स्वीया तत्र काश्यां मुरारिणा । प्रतितस्थे कलशजस्तोकांशेन च निर्गतम्

Transliteration

ataḥ pratikṛtiḥ svīyā tatra kāśyāṃ murāriṇā | pratitasthe kalaśajastokāṃśena ca nirgatam

Translation

پس کاشی میں مُراری (وِشنو) نے اپنی ہی نمائندہ صورت قائم کی؛ اور کلش سے جنم لینے والے رشی اگستیہ روانہ تو ہوئے، مگر صرف تھوڑے سے حصے کے ساتھ—بالکل نہیں۔

Word by Word

• अतः: therefore
• अतः: Hetu (Cause marker/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतु-अव्यय (causal indeclinable: ‘therefore/from that’)

• प्रतिकृतिः: counterpart, replica
• प्रतिकृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रति + कृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वीया: his own
• स्वीया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वीय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्यय (locative adverb)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• मुरारिणा: by Murāri (Vishnu)
• मुरारिणा: Karana (Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: मुर + अरि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘enemy of Mura’ = Viṣṇu)

• प्रतितस्थे: stood firm, remained
• प्रतितस्थे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + स्था (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग: प्रति-

• कलशजः: the pot-born (Agastya)
• कलशजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलश + ज (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘born from a pot’ = Agastya)

• तोकांशेन: by a small portion
• तोकांशेन: Karana (Measure/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: तोक + अंश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (‘a small portion’)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• निर्गतम्: gone out, departed
• निर्गतम्: Kriya (Predicate/क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: निर्गत (कृदन्त; √गम् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपसर्ग: निर्-

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (with a Vaiṣṇava sannidhāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni (unnamed sage)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu (Murāri) establishes a localized representation in Kāśī; Agastya (kalasha-born) departs only partially, suggesting lingering sanctity/connection.

Characters & Entities

• Kāśī
• Viṣṇu (Murāri)
• Agastya (Kalaśaja)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine presence in Kāśī is enduring and institutionally established; even departures occur without severing sacred connection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where Viṣṇu’s representation is said to be set up, reinforcing the city’s multi-deity sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given; the verse describes sacred establishment (pratiṣṭhā-like presence) rather than a devotee’s rite.