Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

प्राकारे पंचमे काश्यां द्विचतुष्क विनायकाः । कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य ये तानत्र ब्रवीम्यहम्

Transliteration

prākāre paṃcame kāśyāṃ dvicatuṣka vināyakāḥ | kurvaṃti rakṣāṃ kṣetrasya ye tānatra bravīmyaham

Translation

کاشی میں فصیل کے پانچویں حلقے پر دو دو چوکڑیوں کے آٹھ وِنایک ہیں جو اس مقدس کھیتر کی رکھوالی کرتے ہیں؛ انہی کو میں یہاں بیان کرتا ہوں۔

Word by Word

• प्राकारे: in/at the enclosure (rampart)
• प्राकारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्राकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• पंचमे: in the fifth
• पंचमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम् (fifth)

• काश्यां: in Kāśī
• काश्यां: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• द्विचतुष्क: two sets of four (i.e., eight)
• द्विचतुष्क: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + चतुष्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (vināyakāḥ इत्यस्य विशेषणम्); द्विगु-समासः (द्वौ चतुष्कौ = two groups of four / eightfold)

• विनायकाः: Vināyakas (Gaṇeśa-forms)
• विनायकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• कुर्वन्ति: do; perform
• कुर्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• रक्षाम्: protection
• रक्षाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• क्षेत्रस्य: of the sacred area/field
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-यत्

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• अत्र: here
• अत्र: Modifier (Avyaya/उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• ब्रवीमि: I tell; I describe
• ब्रवीमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/सर्वलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अस्मद्-प्रयोग

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcama-prākāra Vināyaka-maṇḍala (Eight Vināyakas)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A schematic-yet-sacred depiction of Kāśī as concentric circuits with eight Vināyakas positioned like sentinels on the fifth ring, protecting the kṣetra.

Characters & Entities

• Kāśī (Kṣetra)
• Vināyakas (eight guardians)
• Prākāra (fifth enclosure)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is structured as a protected sacred mandala; its holiness is upheld by guardian Vināyakas placed in ordered geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra itself, especially the ‘fifth prākāra’ (fifth encircling circuit).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it introduces a catalog of guardian Vināyakas for devotional remembrance and pilgrimage mapping.