Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

Devanagari script

हेरंबाख्यः सदाग्नेय्यां पूज्यो मुंडविनायकात् । अंबावत्पूरयेत्कामान्सर्वेषां काशिवासिनाम्

Transliteration

heraṃbākhyaḥ sadāgneyyāṃ pūjyo muṃḍavināyakāt | aṃbāvatpūrayetkāmānsarveṣāṃ kāśivāsinām

Translation

جنوب مشرق میں، مُنڈ وِنایک پر، ہیرمب نامی وِنایک ہمیشہ قابلِ پرستش ہیں۔ وہ مہربان ماں کی طرح کاشی کے رہنے والوں کی سب مرادیں پوری کریں۔

Word by Word

• हेरम्बाख्यः: (one) named Heramba
• हेरम्बाख्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हेरम्ब + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—हेरम्ब + आख्य (तत्पुरुष: ‘हेरम्ब-आख्यः’ = ‘हेरम्ब-नामकः’)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण

• आग्नेय्याम्: in the south-east (Agni) direction
• आग्नेय्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आग्नेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (दिशि/कोणे)

• पूज्यः: worthy of worship
• पूज्यः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (तव्यत्/यत्-प्रत्ययार्थे ‘पूज्य’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• मुण्डविनायकात्: from (the place/manifestation called) Muṇḍavināyaka
• मुण्डविनायकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मुण्डविनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः—मुण्ड + विनायक (कर्मधारय/तत्पुरुष: ‘मुण्डः विनायकः’)

• अम्बावत्: like a mother
• अम्बावत्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अम्बा + वत् (अव्यय/तद्धित)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक (simile adverb: ‘like a mother’)

• पूरयेत्: should fulfill
• पूरयेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (लिङ्-लकार), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातुः—पूर्/पॄ (पूरणे)

• कामान्: desires
• कामान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं/स्त्री (सर्वनाम-प्रातिपदिक), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• काशिवासिनाम्: of the residents of Kāśī
• काशिवासिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काशी + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—काशी + वासिन् (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘काश्यां वासिनः’)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muṇḍavināyaka (Heramba)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: In a south-east shrine lit by lamps, Heramba Vināyaka is worshipped at Muṇḍavināyaka; devotees—especially Kāśī residents—offer durvā and sweets. Heramba’s expression is tender, ‘like a mother,’ as he grants boons.

Characters & Entities

• Heramba
• Muṇḍavināyaka
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship of Heramba in Kāśī is praised as both protective and nurturing, granting rightful desires like a mother’s grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Muṇḍavināyaka, linked with Heramba in the south-east quarter of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse explicitly says he is ‘to be worshipped’ (pūjyaḥ), implying pūjā at Muṇḍavināyaka for fulfillment of wishes.