Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 82

काशीभयहरो नित्यमैश्यां शालकटंकटात् । त्रिमुखो नाम विघ्नेशः कपिसिंहद्विपाननः

kāśībhayaharo nityamaiśyāṃ śālakaṭaṃkaṭāt | trimukho nāma vighneśaḥ kapisiṃhadvipānanaḥ

شمال مشرق میں، شالکٹنکٹا پر، تری مُکھ نامی وِگھنےش ہیں—بندر، شیر اور ہاتھی کے چہروں والے۔ وہ کاشی کا خوف ہمیشہ دور کرتے ہیں۔

काशीभयहरःthe remover of Kāśī’s fear
काशीभयहरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाशीभयहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—काशी + भय + हर (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘काश्याः भयम्’ इति)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रायः)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (adverb)
ऐश्याम्in the north-east (Īśāna) direction
ऐश्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootऐशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (दिशि/कोणे)
शालकटंकटात्from (the place called) Śālakaṭaṃkaṭa
शालकटंकटात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootशालकटंकट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः—शालक + टंकट (तत्पुरुष; स्थान/नाम-रूप)
त्रिमुखःthree-faced
त्रिमुखः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रिमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—त्रि + मुख (कर्मधारय)
नामby name
नाम:
Sambandha/Avyaya (Appositive particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-प्रयोगे (particle meaning ‘by name’)
विघ्नेशःVighneśa (Lord of obstacles)
विघ्नेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविघ्नेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—विघ्न + ईश (षष्ठी-तत्पुरुष)
कपिसिंहद्विपाननःhaving faces like a monkey, lion, and elephant
कपिसिंहद्विपाननः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि + सिंह + द्विप + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कपि-सिंह-द्विप (द्वन्द्व) + आनन (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-प्रायः: ‘कपिसिंहद्विपाननः’ = ‘कपि-सिंह-द्विप-आननयुक्तः’)

Skanda

Tirtha: Śālakaṭaṃkaṭa Trimukha Vighneśa

Type: kshetra

Scene: Trimukha Vināyaka in the north-east quarter: a single body with three faces—kapi (monkey), siṃha (lion), and gaja (elephant)—radiating protective power; frightened pilgrims regain composure as a dark ‘bhaya’ mist disperses.

V
Vighneśa (Gaṇeśa)
T
Trimukha
Ś
Śālakaṭaṃkaṭa
K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

Kāśī’s Vināyakas are portrayed as living guardians; Trimukha is invoked as a steady remover of fear.

Śālakaṭaṃkaṭa in the north-east quarter of Kāśī’s sacred landscape.

Implicit worship/approach of Vighneśa; the verse mainly identifies the form and location rather than detailing a procedure.