Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

Devanagari script

अन्यच्च कथयाम्यत्र शृण्वंत्वेते दिवौकसः । ढुंढिना क्षेत्ररक्षार्थं यत्रयत्र स्थितिः कृता

Transliteration

anyacca kathayāmyatra śṛṇvaṃtvete divaukasaḥ | ḍhuṃḍhinā kṣetrarakṣārthaṃ yatrayatra sthitiḥ kṛtā

Translation

اور مزید میں یہاں کہتا ہوں—اے آسمانی باسی دیوتاؤ، سنو—جہاں جہاں مقدس کھیتر کی حفاظت کے لیے Ḍhuṃḍhi نے اپنا ٹھکانہ قائم کیا ہے۔

Word by Word

• अन्यत्: another (matter)
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘another (thing)’

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• कथयामि: I tell
• कथयामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कथ् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Place/अधिकरण-देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of place)

• शृण्वन्तु: let (them) hear
• शृण्वन्तु: Kriya (Imperative/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• दिवौकसः: celestial beings
• दिवौकसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव्-ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘दिवि ओकः यस्य’ इति (heaven-dwellers)

• ढुंढिना: by Ḍhuṃḍhi
• ढुंढिना: Karana/Agent-in-passive (Instrument/कर्ता-हेतुः)
• Type: Noun
• Root: ढुंढि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• क्षेत्ररक्षार्थम्: for protecting the sacred area
• क्षेत्ररक्षार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षेत्र-रक्षा-अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; अर्थे (purpose) ‘for the sake of’

• यत्रयत्र: wherever
• यत्रयत्र: Adhikarana (Place/अधिकरण-देश)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र-यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्त-अव्ययम् (distributive adverb)

• स्थितिः: station/abode
• स्थितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• कृता: made/established
• कृता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; √कृ धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; स्थितिः इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (kṣetra-rakṣā network)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Divaukas (devas) explicitly; secondarily human pilgrims

Visual Art Cues

Scene: Skanda (or the narrator) addresses devas; a map-like sacred field of Kāśī is shown with multiple guardian posts, each marked by a gaṇa or Vināyaka figure standing watch at thresholds and crossroads.

Characters & Entities

• Ḍhuṃḍhi (Vināyaka/Gaṇeśa)
• Divaukasaḥ (celestials)
• Kṣetra (Kāśī-kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are protected by divine guardians; knowing their stations strengthens faith in the kṣetra’s sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra as a divinely protected sacred geography, guarded through Vināyaka manifestations.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implied instruction to hear/learn and then honor the guardian-stations (sthiti) established for kṣetra-rakṣā.