Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 24

व्यतीते वासरे योयं भूकंपः समपद्यत । कंपं जनयतेऽतीव हृदो मेपि पुरौकसः

vyatīte vāsare yoyaṃ bhūkaṃpaḥ samapadyata | kaṃpaṃ janayate'tīva hṛdo mepi puraukasaḥ

گزشتہ دن جو زلزلہ آیا تھا، وہ اب بھی میرے دل کو بہت زیادہ لرزا دیتا ہے، اے شہر کے رہنے والے۔

व्यतीतेwhen (it was) past/elapsed
व्यतीते:
Adhikarana (Sati-saptami/अधिकरण)
TypeVerb
Rootवि-अति-इ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) सप्तमी-एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्गे लोके—‘व्यतीते (वासरे)’ = सति-सप्तमी (locative absolute)
वासरेon the day
वासरे:
Adhikarana (Locative absolute)
TypeNoun
Rootवासर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी
यःwhich/that (who)
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
अयम्this
अयम्:
Karta (Correlative/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘यः…अयम्’ समन्वय
भूकम्पःearthquake
भूकम्पः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक) + कम्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (भूमेः कम्पः)
समपद्यतoccurred/happened
समपद्यत:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-पद् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कम्पम्trembling/shaking
कम्पम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकम्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जनयतेproduces/causes
जनयते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
अतीवexceedingly
अतीव:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रता-वाचक-अव्यय (intensifier adverb)
हृदःof (my) heart
हृदः:
Shashthi-sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Vedic/poetic gen.); ‘मे’ इति सह
मेmy
मे:
Shashthi-sambandha (Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; एनक्लिटिक रूप
अपिalso/even
अपि:
Sambandha-bodhaka (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार-अव्यय (particle: also/even)
पुरौकसःof the city-dweller(s)
पुरौकसः:
Shashthi-sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (पुरे ओकः यस्य/पुर-ओकस् = नगरवासी)

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: puraukas (city-dweller) addressed in verse

Scene: Kāśī lanes and ghats shaking; lamps sway; people clutch pillars; a narrator’s face shows lingering tremor; dust rises near temple spires while the Gaṅgā flows steadily.

B
bhūkaṃpa (earthquake)
P
puraukasaḥ (citizen)

FAQs

Natural upheavals are framed as moral wake-up calls: cultivate steadiness, prayer, and dhārmic action in communal life.

Kāśī, the sacred city where even calamities are interpreted through a dharma-and-mahatmya lens.

None explicitly in this verse.