Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

युगपत्केतुयुगलं युध्यमानं परस्परम् । यददर्शि न तद्भद्रं राष्ट्रभंगाय केवलम्

Transliteration

yugapatketuyugalaṃ yudhyamānaṃ parasparam | yadadarśi na tadbhadraṃ rāṣṭrabhaṃgāya kevalam

Translation

وہ دو دُم دار ستارے (کیتو) جنہیں تم نے ایک ساتھ آپس میں لڑتے دیکھا، وہ مبارک نہیں؛ وہ صرف سلطنت کے ٹوٹنے بکھرنے کی نشانی ہیں۔

Word by Word

• युगपत्: simultaneously
• युगपत्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: युगपत् (अव्यय)
• Form: काल/सहभाव-अव्यय (adverb: simultaneously)

• केतु-युगलम्: a pair of comets/meteors
• केतु-युगलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (केतूनां युगलम्)

• युध्यमानम्: fighting
• युध्यमानम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √युध् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present middle participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (केतुयुगलम्)

• परस्परम्: with each other
• परस्परम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्पर (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: परस्पर-अव्यय (reciprocal adverb: mutually)

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• अदर्शि: you saw
• अदर्शि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; कर्तरि (you saw)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; निर्देशार्थक

• भद्रम्: auspicious
• भद्रम्: Kriya (Predicate complement/क्रियापूरक)
• Type: Adjective
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (it is auspicious)

• राष्ट्र-भङ्गाय: for the breaking of the realm
• राष्ट्र-भङ्गाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक) + भङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (राष्ट्रस्य भङ्गः)

• केवलम्: only/merely
• केवलम्: Sambandha (Restrictive/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभूत-विशेषण (adverb: only/merely)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Two blazing comets streak across a night sky over the Ganga, their tails crossing like weapons; below, the map-like silhouette of a kingdom appears cracked, while priests on the ghats perform appeasement rites.

Characters & Entities

• Ketu (comet/omen)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Conflict in the heavens mirrors conflict on earth; leaders should prevent factionalism and uphold dharma to avoid fragmentation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The wider narrative is situated in Kāśī-khaṇḍa, but this verse itself is about state-omens rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is mentioned; the verse interprets a celestial portent.