Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

इति मंत्रं समुच्चार्य क्षणं वै मुक्तिमंडपे । विश्रम्य यायाद्भवनं निष्पापः पुण्यवान्नरः

Transliteration

iti maṃtraṃ samuccārya kṣaṇaṃ vai muktimaṃḍape | viśramya yāyādbhavanaṃ niṣpāpaḥ puṇyavānnaraḥ

Translation

یوں منتر کا اچھی طرح اُچارَن کرکے مکتی منڈپ میں ایک لمحہ آرام کرے؛ پھر تازہ دم ہو کر انسان گھر لوٹے—گناہوں سے پاک اور ثواب سے مالامال۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle/इत्यर्थकः)

• मन्त्रम्: the mantra
• मन्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• समुच्चार्य: having recited aloud
• समुच्चार्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: सम्-उच्चार् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund); पूर्वक्रिया (having uttered/recited)

• क्षणम्: for a moment
• क्षणम्: Adhikarana (Time locus/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कालपरिमाणार्थे (duration)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक/एवकारार्थक (emphatic particle)

• मुक्तिमण्डपे: in the liberation-pavilion
• मुक्तिमण्डपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति-मण्डप (प्रातिपदिक; मुक्ति + मण्डप)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुक्तेः मण्डपः)

• विश्रम्य: having rested
• विश्रम्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: वि-श्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund); पूर्वक्रिया (having rested)

• यायात्: should go
• यायात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधि), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• भवनम्: to (his) home
• भवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• निष्पापः: sinless
• निष्पापः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निः-पाप (प्रातिपदिक; निः + पाप)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; नञ्/निषेधार्थ-तत्पुरुषः (पापरहितः)

• पुण्यवान्: meritorious
• पुण्यवान्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive: endowed with merit)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muktimaṇḍapa (within Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim completes mantra-japa, then sits briefly in a pillared mandapa labeled ‘Mukti’, with lamps, incense, and a calm inner stillness before returning home purified.

Characters & Entities

• Muktimaṇḍapa
• Mantra
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage culminates in inner cleansing—mantra and sacred presence render the devotee ‘niṣpāpa’ and rich in puṇya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Muktimaṇḍapa in Kāśī, presented as a spiritually charged place connected with liberation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recite the concluding mantra, pause at the Muktimaṇḍapa, then depart—indicating a formal completion of the yātrā.