Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 88

Devanagari script

सीमाविनायकं चाथ करुणेशं ततो व्रजेत् । त्रिसंध्येशो विशालाक्षी धर्मेशो विश्वबाहुका । आशाविनायकश्चाथ वृद्धादित्यस्ततः पुनः

Transliteration

sīmāvināyakaṃ cātha karuṇeśaṃ tato vrajet | trisaṃdhyeśo viśālākṣī dharmeśo viśvabāhukā | āśāvināyakaścātha vṛddhādityastataḥ punaḥ

Translation

پھر سیماوِنایک کے درشن کرے اور اس کے بعد کرُنےش کے پاس جائے۔ تری سندھیش، وشالاکشی، دھرمیَش اور وشوباہُکا کے بھی درشن کرے۔ پھر آشا وِنایک، اور پھر اس کے بعد وِردھ آدِتیہ۔

Word by Word

• सीमाविनायकम्: Sīmāvināyaka (a deity)
• सीमाविनायकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सीमा (प्रातिपदिक) + विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरबोधक-अव्यय (sequencing particle)

• करुणेशम्: Karuṇeśa
• करुणेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: करुणा (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• ततः: thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb: from there/thereafter)

• व्रजेत्: should go
• व्रजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपदम्

• त्रिसंध्येशः: Trisaṃdhyeśa
• त्रिसंध्येशः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + संध्या (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• विशालाक्षी: Viśālākṣī
• विशालाक्षी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विशाल (प्रातिपदिक) + अक्षी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विशालानि अक्षी यस्याः सा

• धर्मेशः: Dharmeśa
• धर्मेशः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• विश्वबाहुका: Viśvabāhukā
• विश्वबाहुका: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + बाहुक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विश्वौ बाहुकौ यस्याः/यस्य सा/सः (नाम)

• आशाविनायकः: Āśāvināyaka
• आशाविनायकः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आशा (प्रातिपदिक) + विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरबोधक-अव्यय (sequencing particle)

• वृद्धादित्यः: Vṛddhāditya
• वृद्धादित्यः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• ततः: thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिबोधक-अव्यय (adverb: again)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sīmāvināyaka; Karuṇeśa; Trisaṃdhyeśa; Viśālākṣī; Dharmeśa; Viśvabāhukā; Āśāvināyaka; Vṛddhāditya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A moving procession of pilgrims through Kāśī’s lanes: first at a Vināyaka shrine on a boundary (sīmā), then at a compassionate Śiva-liṅga, then a tri-sandhyā Śiva shrine, then the wide-eyed Devī, then dharma and protective deities, ending at an ancient Sun shrine glowing at dusk.

Characters & Entities

• Sīmāvināyaka
• Karuṇeśa
• Trisaṃdhyeśa
• Viśālākṣī
• Dharmeśa
• Viśvabāhukā
• Āśāvināyaka
• Vṛddhāditya
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is a complete sacred ecosystem—Gaṇeśa (protection and hope), Śiva (compassion and dharma), Śakti (Viśālākṣī), and Sūrya (Vṛddhāditya) together guide the pilgrim.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A cluster of Kāśī sites: Sīmāvināyaka, Karuṇeśa, Trisaṃdhyeśa, Viśālākṣī, Dharmeśa, Viśvabāhukā, Āśāvināyaka, and Vṛddhāditya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sequential visitation (vrajet) and darśana of multiple deities/shrines; no separate dāna/snānā is specified in this verse.