Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

रहस्यं परिविज्ञाय क्षेत्रस्य शशिमौलिनः । अगस्त्यो निश्चितमनाः शिवध्यानपरोभवत्

Transliteration

rahasyaṃ parivijñāya kṣetrasya śaśimaulinaḥ | agastyo niścitamanāḥ śivadhyānaparobhavat

Translation

چندرموُلی پروردگار کے مقدس کھیتر کے راز کو پوری طرح جان کر، اگستیہ نے پختہ ارادہ کیا اور سراسر شِو دھیان میں منہمک ہو گیا۔

Word by Word

• रहस्यम्: secret
• रहस्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परिविज्ञाय: having fully understood
• परिविज्ञाय: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: परि + वि + ज्ञा (धातु) + ल्यप्/य (अव्यय-कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• क्षेत्रस्य: of the sacred place/field
• क्षेत्रस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• शशिमौलिनः: of Śiva (moon-crested)
• शशिमौलिनः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शशिमौलि (प्रातिपदिक: शशि + मौलि)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (‘शशिः मौलौ यस्य’/‘शशिमौलिः’ = चन्द्रमौलि-शिवः)

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• निश्चितमनाः: with resolute mind
• निश्चितमनाः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: निश्चित + मनस् (प्रातिपदिक; निश्चि(√चि/चित्) + क्त; मनस्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (‘निश्चितं मनः यस्य सः’)

• शिव: Śiva
• शिव: Qualifier within compound
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, (समासपूर्वपद)

• ध्यानपरः: devoted to meditation
• ध्यानपरः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: ध्यानपर (प्रातिपदिक: ध्यान + पर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (‘ध्याने परः’), समासः शिव-सम्बन्धेन ‘शिवध्यानपरः’

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Vyāsa (continuing narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī (Śaśimauli’s kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Agastya, having comprehended Kāśī’s secret, sits in firm meditation on Śiva—moon-crested, serene, luminous—while the sacred city fades into a contemplative backdrop.

Characters & Entities

• Agastya
• Śiva (Śaśimauli)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Knowing the inner ‘secret’ of a holy place culminates in focused devotion—Śiva-meditation—rather than mere travel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kṣetra of Śiva in the Kāśī narrative framework—Kāśī as a Śiva-kṣetra with an esoteric rahasya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is specified; the practice emphasized is Śiva-dhyāna (meditation on Śiva).