Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 51

न विश्वनाथस्य समं हि लिंगं न तीर्थमन्यन्मणिकर्णिकातः । तपोवनं कुत्रचिदस्ति नान्यच्छुभं ममानंदवनेन तुल्यम्

na viśvanāthasya samaṃ hi liṃgaṃ na tīrthamanyanmaṇikarṇikātaḥ | tapovanaṃ kutracidasti nānyacchubhaṃ mamānaṃdavanena tulyam

وِشوَناتھ کے برابر کوئی لِنگ نہیں؛ منیکرنیکا کے سوا کوئی اور تیرتھ اس کے ہم پلہ نہیں۔ کہیں بھی کوئی دوسرا تپوون نہیں؛ میرے آنندون (کاشی) کے برابر کوئی برکت و شُبھتا نہیں۔

not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
विश्वनाथस्यof Viśvanātha
विश्वनाथस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविश्वनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), एकवचन; तत्पुरुषः (lord of the world)
समम्equal
समम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये-अव्यय (emphatic/causal particle)
लिङ्गम्liṅga
लिङ्गम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
nor
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
तीर्थम्a tīrtha
तीर्थम्:
Karta (Subject/Topic)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अन्यत्other
अन्यत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
मणिकर्णिकातःthan/from Maṇikarṇikā
मणिकर्णिकातः:
Apādāna (Source/Comparison point)
TypeNoun
Rootमणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (ablative), एकवचन
तपोवनम्a forest of austerity
तपोवनम्:
Karta (Subject/Topic)
TypeNoun
Rootतपस् + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (forest of austerity)
कुत्रचित्anywhere
कुत्रचित्:
Adhikaraṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootकुत्रचित् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
अस्तिexists
अस्ति:
Kriyā (Existential)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अन्यत्other
अन्यत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
शुभम्auspicious (thing/place)
शुभम्:
Karta (Subject/Topic)
TypeNoun
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (genitive), एकवचन; सर्वनाम
आनन्दवनेनwith/than Ānandavana
आनन्दवनेन:
Karaṇa (Instrument/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootआनन्द + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (Ānanda-vana)
तुल्यम्equal
तुल्यम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Śiva/Viśvanātha (deduced from ‘mama Ānandavana’—Śiva’s epithet for Kāśī)

Tirtha: Ānandavana (Kāśī) with Viśvanātha and Maṇikarṇikā

Type: kshetra

Scene: A sacred map-like vision: the Viśvanātha shrine as the heart, Maṇikarṇikā as the purifying threshold, and the surrounding city rendered as a verdant ‘Ānandavana’ despite urbanity—trees, hermitages, and subtle divine presence overlaying the ghāṭas and lanes.

V
Viśvanātha
M
Maṇikarṇikā
Ā
Ānandavana
L
Liṅga
T
Tīrtha

FAQs

The verse concentrates Kāśī’s greatness into three pillars: Viśvanātha Liṅga, Maṇikarṇikā tīrtha, and Ānandavana as the supreme sacred landscape.

Maṇikarṇikā in Kāśī and the broader Ānandavana (Kāśī-kshetra), with Viśvanātha at the center.

No direct instruction; the verse serves as a mahātmya statement encouraging worship of Viśvanātha and pilgrimage to Maṇikarṇikā/Ānandavana.