Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

तत्र कुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा वै नारदेश्वरम् । संसाराब्धिमहाघोरं संतरेन्नात्र संजयः

Transliteration

tatra kuṃḍe naraḥ snātvā dṛṣṭvā vai nāradeśvaram | saṃsārābdhimahāghoraṃ saṃtarennātra saṃjayaḥ

Translation

وہاں اس کُنڈ میں غسل کرکے اور نارَدیشور کے درشن سے، انسان یقیناً سنسار کے نہایت ہولناک سمندر کو پار کر لیتا ہے—اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• कुण्डे: in the pond
• कुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• नरः: a man; person
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: स्नात्वा (कृदन्त; √स्ना (धातु) त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त (gerund)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: दृष्ट्वा (कृदन्त; √दृश् (धातु) त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त (gerund)

• वै: indeed
• वै: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/पादपूरण-अव्यय (indeed)

• नारदेश्वरम्: Nāradeśvara
• नारदेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारदेश्वर (प्रातिपदिक; नारद + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नारदस्य ईश्वरः)

• संसाराब्धिमहाघोरम्: the very terrible ocean of saṃsāra
• संसाराब्धिमहाघोरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: संसाराब्धिमहाघोर (प्रातिपदिक; संसार + अब्धि + महा + घोर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अभिप्रेतः 'संसाराब्धिः'—world-ocean); कर्मधारय-प्रधानः (महाघोरः संसाराब्धिः)

• संतरेत्: would cross over
• संतरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √तॄ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• न: not
• न: Nishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• संजयः: doubt
• संजयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाववाचकः (doubt)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nārada-kuṇḍa (with Nāradeśvara darśana)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim bathes in a calm kuṇḍa under Nārada’s remembered presence; upon seeing Nāradeśvara, the background transforms into a symbolic ocean with a safe crossing—lighted path or boat—signifying saṃsāra-taraṇa.

Characters & Entities

• Nāradeśvara
• Kuṇḍa
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Saṃsāra-abdhi (ocean of rebirth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional bathing and Śiva-darśana in Kāśī are celebrated as powerful means for transcending worldly bondage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kuṇḍa established by Nārada and the liṅga/shrine called Nāradeśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna in the kuṇḍa and darśana of Nāradeśvara.